Հայկական դրոշի «սարյանական թեզի» առեղծվածը կամ ի՞նչ կապ կա հայոց եռագույնի և ծիածանի գույների միջև (լուսանկարներ)

00:26 • 17.06.12



Երեկ՝ հունիսի 15-ին Հայաստանը տոնում էր  ՀՀ պետական խորհրդանշանների օրը: Գաղտնիք չէ, որ ներկայիս պետական խորհրդանշանները Առաջին Հանրապետությունից են ժառանգված: Սակայն գրեթե անհայտ է պետական դրոշի Մարտիրոս Սարյանի առաջարկած տարբերակը, որը այսօր լուրջ հակասությունների տեղիք կտար: Մանավանդ՝ պետական խորհրդանիշ դրոշի գույների իմաստային կողմի բացատրությունը, անշուշտ, խնդիրներ կհարուցեր, եթե եռագույնը լիներ սարյանական տարբերակով՝ բազմագույն-ծիածանագույն:




Բանն այն է, որ վարպետն առաջարկել էր, որ ՀՀ ազգային դրոշը լինի ծիածանի բոլոր գույներով, որը, ինչպես հայտնի է, այսօր ընկալվում է, որպես «միասեռականների դրոշ»:




Սարյանի էսքիզը նույնությամբ «կրկնում է» այսօր հայտնի սեռական փոքրամասնությունների դրոշը, սակայն այն ժամանակ Սարյանը լրիվ ուրիշ նկատառումներով ու հիմնավորումներով է այդ առաջարկն արել և ակամա է «իր ժամանակից առաջ անցել»: Սեռական փոքրամասնությունների խորհրդանիշը՝ իր ծիածանագույնային վիճակով, հանրահռչակվեց անցած դարի 70-ականներին:




Հայտնի է, որ Առաջին Հանրապետության պատգամավորները դեմ են եղել եռագույնի մեջ նարնջագույն ներառելուն՝ առաջին հերթին այն պատճառով, որ այդ գույնի կերպաս գտնելը դժվար գործ է եղել Հայաստանում: Պետք է կարծել, որ նույն պատճառով էլ մերժվել է Սարյանի առաջարկը: Եղել են նաև այլ հակասություններ. օրինակ, շատ պատգամավորներ առաջարկել են կանաչ գույնը նարնջագույնի փոխարեն, սակայն վարչապետ Քաջազնունին «պաշտպանել է» նարնջագույնի տարբերակը:




Ամեն դեպքում 1918-ի օգոստոսից ծածանվող հայկական եռագույնը, ի դեպ՝ ոչ նարնջագույնով, այլ դեղինով, ժամանակավոր է եղել, դա հաջորդ տարի դեռ պետք է հաստատեր Սահմանադիր ժողովը: Սարյանն իր առաջարկը արել է վարչապետ Խատիսյանին 1919-ի հուլիսին:




Հետաքրքրական է, որ նկարչի թոռնուհին ժամանակին այդ նամակը հրապարակել է՝ առանց դրան կից ջրաներկ էսքիզների: 
 

 

Սարյանը առաջարկել էր 2 ծիածանի գույներով և մեկ եռագույն տարբերակ, որում գույների հերթագայությունը, սակայն, այսպիսին էր՝ կարմիր, դեղին, կապույտ:

 
 

Այս առիթով իր նամակում Սարյանն ասում է, որ մեր ազգային դրոշը, ինչպես իրեն փոխանցել է Հայոց խորհրդարանի անդամ Մարտիրոս Հարությունյանը «խորհրդանշում է ծիածանը» և հայտնում, որ ամեն դեպքում՝ անգամ եռագույն տարբերակով մեր դրոշը խորհրդանշում է ծիածանը, քանի որ ծիածանի հիմնական գույները կարմիրը, դեղինն ու կապույտն են, իսկ մնացածը լրացուցիչ են: Թերևս այս պատճառով է, որ Սարյանի եռագույնում գույների հերթականությունը ծիածանային կարմիր-դեղին-կապույտ է, իսկ վերջնական տարբերակում այդ հերթականությունը խախտված է:




«Գաղափարը բոլոր առումներով հանճարեղ է: Հրաշալի խորհրդանիշ է: Սակայն Մարտիրոս Հարությունյանի խոսքերից իմացա, որ դրոշը վերջնականապես մշակված չէ, և ես՝ որպես նկարիչ, համարձակվում եմ անել մի քանի առաջարկություններ, - գրում է Սարյանը:




«Ծիածանի հիմնական գույները հետևյալն են՝ կարմիր, դեղին և կապույտ, իսկ լրացուցիչներն են՝ նարնջագույնը, կանաչը և մանուշակագույնը: Ընդամենը վեց գույն, հետևյալ հերթականությամբ` կարմիր, նարնջագույն, դեղին, կանաչ, կապույտ, մանուշակագույն: 
Գույների նման հերթականությունը թողնում են ծիածանի ամբողջական տպավորություն, և ինձ թվում է, թե հենց այդպիսին պետք է լինի Հայաստանի դրոշը:

Եռագույն դրոշներ ընդհանրապես բավականին շատ կան:


Իմ կարծիքով, մեզ՝ որպես արևելյան ժողովրդի, չափազանց կպատշաճեր բազմագույն դրոշը, որն ի հայտ է բերում ինքը` չքնաղ և հավերժ գեղեցիկ ծիածանը:
Նամակին կցում եմ երեք ջրաներկ պատկերներ, որտեղ ամեն ինչ պարզ է:


Ալեքսանդր Իվանովիչ, դիմելով Ձեզ, որպես հին հասարակական գործչի և կրթված մարդու, որ գլխավորում է մեր կառավարությունը, հուսով եմ, որ Դուք անուշադրության չեք մատնի դիտողություններս և Ձեր ուժերի ներածին չափով ծիածանով կկամարեք մեր տանջված և սիրված Հայրենիքը»:


 

Հետաքրքիր է նաև դրոշի վերաբերյալ «սարյանական թեզի» դիտարկումն անել ծիածանի և քրիստոնեության միջև եղած կապի տեսանկյունից: Ծիածանը՝ իր գույներով, աստվածաշնչային խոստման սիմվոլ է: Աստված Նոյին ծիածան ցույց տվեց՝ որպես նշան այն բանի, որ այլևս երբեք համաշխարհային ջրհեղեղ չի լինի: Մասնավորապես Աստվածաշնչում կարդում ենք Տէր Աստուած ասաց Նոյին. «Իմ ու ձեր միջեւ, ձեզ հետ եղող ամէն կենդանի էակի միջեւ գալիք բոլոր սերունդների համար իմ հաստատած ուխտի նշանն այս է. իմ ծիածանը կը կապեմ ամպերի մէջ։ Եւ դա թող լինի իմ ու ողջ երկրի միջեւ յաւիտենական ուխտի նշանը։ Երբ երկրի վրայ ամպեր կուտակեմ, իմ ծիածանը թող երեւայ ամպերի մէջ։ Այնժամ ես կը յիշեմ իմ ուխտը, որ հաստատել եմ իմ ու ձեր միջեւ եւ շնչաւոր բոլոր էակերի միջեւ։ Այլեւս ջրհեղեղ չի լինի, որպէսզի բոլոր էակները չոչնչանան։ Թող իմ ծիածանը լինի ամպերի մէջ, որպէսզի ես տեսնեմ այն եւ յիշեմ իմ ու երկրի վրայ գտնուող բոլոր շնչաւոր էակների միջեւ իմ հաստատած յաւիտենական ուխտը» (Ծննդոց 9, 12-16)։


Աստծո և մարդկության միջև հաշտության ծիածանային խորհրդի մասին գրում է նաև հայտնի Britannica հանրագիտարանը՝ ասելով, որ հենց այդ խորհուրդն արտացոլում ունի Հայաստանի և Եթովպիայի դրոշներում:

 

Ի դեպ, դեռ Սարյանից առաջ ծիածանադրոշը որպես հայկական ազգային դրոշ էր առաջարկել Ղևոնդ Ալիշանը՝ դեռևս 1885-ին՝ այն ժամանակ, երբ նման հարցով իրեն էին դիմել Ֆրանսիայի հայերը՝ ասելով «ծիածանագույն դրոշակ տրվեց հայերին, երբ Նոյյան տապանը հանգրվանեց Արարատ լեռան վրա»:

Լուրեր Հայաստանից - Թերթ.am





ԼՐԱՀՈՍՕրվա բոլոր նորությունները

20:56 • 27/04

ԵՄ-ն ՌԴ-ի նկատմամբ պատժամիջոցների վերացման հարցը կքննարկի հուլիսին. Անգելա Մերկել

20:37 • 27/04

Անհայտ ավտոմեքենայի վարորդը վրաերթի է ենթարկել 10-ամյա աղջկա և դիմել փախուստի

20:34 • 27/04

Գալիպոլիում ներկաները քնել էին, իսկ Երևանում տեղի ունեցածը դարձավ համամարդկային միջոցառում. Ռուբեն Մելքոնյան

20:22 • 27/04

Կրակոց Աբովյան փողոցում. զոհեր և վիրավորներ չկան

20:09 • 27/04

Նախագահ Սարգսյանը «Genealogy» խմբի 5 անդամներին ՀՀ անձնագրեր է հանձնել (լուսանկարներ)

20:02 • 27/04

Հայաստանի ԱԳ նախարարը կայցելի Փարիզ

19:50 • 27/04

Մոնտեվիդեոյի կարդինալը կոչ է արել բոլոր երկրներին` ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը

19:39 • 27/04

Հալեպում Քառասնաց Մանկանց եկեղեցու շրջանը ռմբակոծության է ենթարկվել

19:29 • 27/04

ԱՄՆ-ում վաճառքի կհանվի Վիլյամ Սարոյանի տունը. լուսանկարներ

19:17 • 27/04

Աշխարհի ամենատարեց նորապսակները կդառնան 103 ամյա Ջորջն ու 91-ամյա Դորինը

19:06 • 27/04

Հայաստանը դեռևս դուռը բաց է պահում Թուրքիայի համար. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան

18:53 • 27/04

Իսլամիստները նորածին երեխայի մասնակցությամբ ապշեցուցիչ լուսանկար են հրապարակել (լուսանկարներ)

18:41 • 27/04

Վարչապետն այցելել է «Արտադրված է Հայաստանում» ցուցահանդես

18:31 • 27/04

Եթե վատը ներկայացնում եք, լավն էլ ներկայացրեք. Է. Շարմազանովը՝ Է. Մարուքյանին

18:15 • 27/04

Ավան Առինջի բնակիչը սպառնում է ինքնասպան լինել

18:14 • 27/04

Կգա ժամանակ, երբ արքայազն Չարլզի զավակները կմտածեն, թե որտեղ էր իրենց պապը Ցեղասպանության 100–րդ տարելիցին. Հրանուշ Խառատյան

18:10 • 27/04

Իրականությո՞ւն է դարձել այն ասացվածքը, թե հայրենիքն աղքատինն է միայն պատերազմի ժամանակ. ԱԺ-ում բուռն քննարկում է

17:54 • 27/04

Ցորենի ալյուրի հարստացման ծրագիրը խեղաթյուրվում է. Առողջապահության նախարարություն

17:51 • 27/04

Քանի՞ անգամ է երկարաձգվելու զինվորական ծառայությունից խուսափողներին քրեական հետապնդումից ազատելու օրենքը. Ջհանգիրյանը՝ Հակոբյանին

17:47 • 27/04

Ծիծեռնակաբերդի ծաղիկների թերթիկներից թուղթ կպատրաստվի

17:41 • 27/04

Վայոց ձորում արջը մտել է տան բակ և մեղվի փեթակներ վնասել

17:39 • 27/04

Հանրահայտ «Քրոնոս» քառյակը համերգ կունենա Երևանում

17:33 • 27/04

Դի՝ Երևանի Սայաթ–Նովա թաղամասի բնակարաններից մեկում

17:24 • 27/04

Հայտնի են դարձել «Միլանի» գլխավոր մարզիչ Ֆիլիպո Ինձագիի և թիմի ֆուտբոլիստների միջև կոնֆլիկտի մանրամասները։

17:21 • 27/04

ԱԺ-ում առաջարկում են քրեական հետապնդումից ազատել 27 տարին լրացած և բանակից խուսափած անձանց

17:14 • 27/04

ԵՏՄ-ն երանելի շուկա է ցանկացած երկրի համար. Թաթուլ Մանասերյանը՝ Թուրքիայի հետաքրքրվածության մասին

17:08 • 27/04

ԱԿԲԱ-ԿՐԵԴԻՏ ԱԳՐԻԿՈԼ ԲԱՆԿ–ը Կոշի մանկական վերականգնողական կենտրոնում տեղադրել է արևային ջրատաքացուցիչներ

17:07 • 27/04

Նոր և հարմարավետ Barracuda ճամպրուկը ներկառուցված USB լիցքավորիչ և GPS ունի (լուսանկարներ, տեսանյութ)

17:00 • 27/04

Ուղևորի վատ ինքնազգացողության պատճառով ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել «Դոմոդեդովո» օդանավակայանում

16:53 • 27/04

ՌԴ-ում ցեղասպանության մասին «Ավազե ամրոցի աղջիկները» գրքի առաջին ընթերցողներն են դարձել Պոզները, Դիբրովը, Ժիրինովսկին

16:52 • 27/04

Նուբարաշենում վրաերթի են ենթարկել 5-ամյա աղջկա

16:43 • 27/04

Հայերը շատ ցավեր են տեսել, մենք ընդհանուր ցավեր ենք տեսել. Գյուլ

16:38 • 27/04

Քաղաքացին ժամացույց է հափշտակում «Էյֆֆել» խանութի սրահից (տեսանյութ)

16:35 • 27/04

Բելգիայի փոխվարչապետ Դիդիե Ռեյնդերսն այցելել է Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր

16:27 • 27/04

«Հայկական հարցը դարձավ թուրքական հարց». Վիկտոր Ենգիբարյան

16:21 • 27/04

Անմոռուկների և խորհրդային ֆիլմերի երկիր. Հայաստանը ռուս լրագրողների աչքերով (լուսանկարներ)

16:14 • 27/04

Կորուստը պետք է դարձնել ապրված վիշտ և առաջ գնալ. հոգեբանը՝ Ցեղասպանության տրավմայի մասին

16:07 • 27/04

Սերժ Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Նեպալի Նախագահին՝ երկրում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի կապակցությամբ

16:06 • 27/04

Ես չեմ դիտարկում երկրի՝ եվրոգոտուց դուրս գալու տարբերակը. Հունաստանի նախագահ

16:05 • 27/04

Քույր, բարեկամ, հարևան. այս անձինք, ըստ Թևան Պողոսյանի, կխանգարեն հաշտարարության ինստիտուտին

15:59 • 27/04

Չինաստանում և Հնդկաստանում հղիության արհեստական ընդհատումների պատճառով տղամարդիկ հարսնացու չեն գտնում. Business Insider

15:49 • 27/04

Հավաքականը մարզե՞լը... ներկայումս ունեմ պաշտոն և կենտրոնացած եմ դրա վրա. Վարդան Մինասյան

15:46 • 27/04

Ադրբեջանամետ զեկույցի վերնագիրը կարող է փոխել միայն հեղինակը. Հ. Նաղդալյան

15:36 • 27/04

Սերժ Թանկյան. Թուրքիայի մերժողականությունն է, որ ինձ ստիպեց ակտիվիստ դառնալ

15:32 • 27/04

Թե ինչպես է հայ վարորդը թուրք բժշկին վերադարձրել մեքենայում մոռացված համակարգիչը

15:29 • 27/04

Նախագահն ընդունել է ԵԽ նախարարների խորհրդի նախագահ, Բելգիայի փոխվարչապետ Դիդիե Ռեյնդերսին

15:26 • 27/04

Թուրք պատվիրակին իր գործընկերները «քարկոծել» են՝ Ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հոտընկայս հարգելու համար. Հ. Նաղդալյան

15:16 • 27/04

Բժիշկները դիտարկում են Քեյթ Միդլթոնի ծննդաբերության խթանման հնարավորությունը

15:15 • 27/04

ԵԽԽՎ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հայտարարությունն աննախադեպ էր. Հ. Նաղդալյան

15:13 • 27/04

Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 70-ամյակի առթիվ միջոցառումներ կանցկացվեն Երևանի բոլոր վարչական շրջաններում

14:54 • 27/04

Հայաստանը Ռիգայում կվերահաստատի ԵՄ-ի հետ համագործակցության պատրաստակամությունը. Նալբանդյան

14:53 • 27/04

Ընդունելով անցյալը. Huffington Post-ի անդրադարձը Հայոց ցեղասպանությանը

14:53 • 27/04

100-րդ տարելիցի միջոցառումներով իրական հիմքեր ստեղծվեցին պայքարի հաջորդ փուլի համար. պատգամավորներ

14:40 • 27/04

ՀՀ–ում ռուսական ռազմակայանի ստորաբաժանումները վարժանքներ են կատարել S-300 համալիրների կիրառմամբ

14:37 • 27/04

Սկանդալ թուրքական ուղիղ եթերում. Գալիպոլիի միջոցառման փոխարեն հեռարձակել են Ծիծեռնակաբերդի միջոցառումը (տեսանյութ)

14:26 • 27/04

Ծիծեռնակաբերդում դրված ծաղիկները նոր կյանք կստանան. մեկնարկեց ավանդական «Ծաղկահավաք»-ը

14:25 • 27/04

Ադրբեջանը գոյատևում է հայերի հանդեպ ատելության շնորհիվ. ադրբեջանցի գրող Էդուարդ Բագիրով

14:21 • 27/04

ԼՂ-ում վիրահատել են ադրբեջանցի դիվերսանտին. armtimes.com

14:20 • 27/04

Դևիդ Բեքհեմն իր 40-ամյակը կնշի Մարաքեշում՝ այլ աստղերի հետ

14:16 • 27/04

Արդշինբանկը հրապարակել է եռամսյակային գործունեության արդյունքները՝ արձանագրելով կայուն աճ

14:12 • 27/04

Ամերիկացի դեռահասը «Ռուբիկի խորանարդ» գլուխկոտրուկը լուծել է 5,25 վայրկյանում (տեսանյութ)

14:10 • 27/04

Արցախում ժենգյալով հացի փառատոն կանցկացվի

14:09 • 27/04

Նեպալում գրեթե 1 միլիոն երեխայի հրատապ օգնություն է պետք. ՅՈՒՆԻՍԵՖ (լուսանկարներ)

14:05 • 27/04

Գեղեցկության խորհրդանիշ Բրեդ Փիթը միջոցառման է ներկայացել` դեմքին վնասվածքներով (լուսանկարներ)

13:59 • 27/04

Արտաշատի խճուղին՝ Նորագավիթ 1-ին փողոցից մինչև երկաթուղային գծանցային հատված, չի գործի մինչ տարեվերջ

13:58 • 27/04

Թուրքիան հետաքրքրված է ԵՏՄ-ով. Նազարբաև

13:56 • 27/04

Երևանի «Միկա» մարզահամալիրում մեկնարկել է ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի առաջնությունը

13:54 • 27/04

Հայաստանի հանդեպ հետաքրքրությունը համացանցում աննախադեպ աճել է. Սամվել Մարտիրոսյան

13:44 • 27/04

Ֆոտոռեպորտաժ Նեպալում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի մասին (լուսանկարներ, տեսանյութ)

13:38 • 27/04

«Genealogy»-ն միասնության խորհրդանիշ է, հատկապես այս հատկանշական տարում. Եվրատեսիլի հայաստանյան պատվիրակության ղեկավար

13:32 • 27/04

«Ֆորսաժ» ֆիլմի 8-րդ մասը վարձույթում կհայտնվի 2017թ. ապրիլի 14-ին

13:27 • 27/04

100-ամյակի միջոցառումներին մեր կայքերի պաշտպանությունը ուժեղ էր, և այստեղ հաղթող ենք. Սամվել Մարտիրոսյան

13:21 • 27/04

Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն բացատրություն է պահանջում BBC-ից՝ Լեռնային Ղարաբաղի մասին ռեպորտաժի համար

13:18 • 27/04

ԵԱՀԿ–ն դիտարկում է անցկացրել ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղի հյուսիսային ուղղությամբ

13:18 • 27/04

Լևոն Զուրաբյանը պահանջեց, որ ԱԺ նախագահն ու ԱԺ-ն զբաղվեն ՀԽ անդամների ազատ արձակման հարցով

13:09 • 27/04

«Մոխրագույնի 50 երանգները» ֆիլմի երկրորդ մասն էկրաններին կհայտնվի 2017-ին

13:01 • 27/04

Չինաստանի քաղաքները միացել են Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումներին

12:57 • 27/04

«Ռոսնեֆտ»-ը կարող է «Գազպրոմ»-ին մրցակից ընկերություն ստեղծել. Forbes

12:40 • 27/04

Հնդկուհի «Ռապունցելը» երազում է Գինեսի ռեկորդակիր դառնալ (լուսանկարներ)

12:40 • 27/04

Մինչ այս պահը ԱԺ-ն տեղեկություն չի ստացել հնարավոր համաներման մասին. Գալուստ Սահակյան

12:38 • 27/04

100-ամյակի միջոցառումներին Բելառուսի չմասնակցելը հարաբերությունները վերանայելու պատճառ պետք է դառնա. քաղաքագետ

12:37 • 27/04

Ստամբուլում ոստիկանությունը միջամտել է Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված երթին. կան ձերբակալվածներ

12:35 • 27/04

Լոնդոնի ոսկերչական թաղամասը գողությունից հետո (լուսանկարներ)

12:30 • 27/04

ԱԺ-ում մեկնարկեց գարնանային նստաշրջանի հերթական քառօրյան (ուղիղ)

12:27 • 27/04

Էդվարդ Նալբանդյանն առաջիկա օրերին կհանդիպի Մինսկի խմբի համանախագահների հետ

12:22 • 27/04

Պահանջատիրությունն այսուհետ դրված է մեր քաղաքականության հիմքում. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան

12:14 • 27/04

Այսօրվանից կգործարկվեն նոր արագաչափեր և տեսախցիկներ

12:12 • 27/04

Էրդողանը Ռուսաստանին, Ֆրանսիային ու Գերմանիային կոչ է արել «նախ սեփական կեղտոտ պատմությանը նայել»

12:11 • 27/04

Հայ փրկարարները երկրաշարժից տուժած Նեպալ չեն մեկնի

12:09 • 27/04

Ռիգայում պայթյունի սպառնալիքի պատճառով օդանավակայանից մարդիկ տարհանվել են

12:05 • 27/04

«Եղեռնազոհ գրողներ» գիրքը բացահայտում է արևմտահայ գրողների, որոնք մինչ օրս հայտնի չեն հայ հասարակությանը

11:55 • 27/04

Անհայտ անձը դիտավորությամբ կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս է պատճառել քաղաքացուն. ՀՔԾ

11:54 • 27/04

100-րդ տարելիցի միջոցառումների ընթացքում բուժօգնություն է ստացել 116 մարդ, որոնցից 13-ը` օտարերկրյա քաղաքացի

11:51 • 27/04

Ինչպես է 20-ամյա ուսանողը Porsche Cayenne-ով կատարում վթար ու մահվան ելքով վրաերթ. (տեսանյութ). Shamshyan.com

11:42 • 27/04

«Հրազդան» ՔԿՀ–ում կալանավորի հանձնուքից «B 8» գրառմամբ 2 դեղահաբ է հայտնաբերվել

11:40 • 27/04

Հայկական հարցը դարձել է քաղաքական գործոն. Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան

11:38 • 27/04

Մարդ, ով անապատին հաղթեց ծառերով (լուսանկարներ)

11:38 • 27/04

Երևանում ապրիլի 17-26-ը ծնվել է 579 երեխա

11:34 • 27/04

Ծեծկռտուք Հրազդանում. 30-ամյա տղամարդը բերման է ենթարկվել

11:33 • 27/04

ՆԱՍԱ-ն հրապարակել է վերջին 25 տարվա լավագույն տիեզերական լուսանկարները (ֆոտոշարք)