«Իսրայելն ուզում է ոչնչացնել Իրանի ժողովրդին, ու մենք բոլորս լռում ենք, քանի որ վախենում ենք հակասեմիտ պիտակվելուց»:
Իրանի միջուկային ռումբի փոխարեն պայթեց բոլորովին ուրիշ` բանստեղծության ռումբ:
«Ռումբը» գցեց նոբելյան մրցանակակիր, գերմանացի գրող Գունտեր Գրասը: Ապրիլի 4-ին Գրասի «Ինչ պետք է ասվի» բանաստեղծությունը միանգամից թարգմանվեց տարբեր լեզուներով ու սփռվեց միջազգային մամուլով մեկ:
Բանաստեղծության մեջ Գրասը քննադատում է Իսրայելի հակաիրանյան քաղաքականությունը, հայտարարում, որ Իսրայելն ուզում է ոչնչացնել Իրանի ժողովրդին` չնայած ինքն էլ առանց հսկողության տիրապետում է միջուկային զենքին ու դրանով սպառնալիք հանդիսանում տարածաշրջանի` առանց այդ էլ փխրուն խաղաղության համար: Գրողը հիշեցնում է Իրաքի պատմությունը, երբ ռազմական միջամտությունը արդարացվում էր կեղծիքով, թե Իրաքը զանգվածային ոչնչացման զենք ունի: Եվ կոչ է անում երկու կողմերին էլ զերծ մնալ բռնությունից, իսկ միջազգային մարմիններին առաջարկում հսկողություն սահմանել երկու երկրների միջուկային նախագծերի վրա էլ:
Գրասը քննադատում է ոչ միայն Իսրայելի, այլ նաև գերմանական իշխանություններին, որ իրենց գործողություններով միայն ավելի են թեժացնում կոնֆլիկտը` Իսրայելին վաճառելով միջուկային գլխիկներ կրող հրթիռներով սուզանավեր: Ըստ Գրասի` գերմանացիների մեծ մասը շատ լավ է գիտակցում այս վտանգը, բայց լռում է` վախենալով հակասեմիտիզմի մեջ մեղադրվելուց:
Բանաստեղծության հրապարակումից հետո գրողը հարձակումների թիրախ դարձավ արևմտյան մամուլում: Իսրայելի իշխանությունները նրան պերսոնա նոն գրադա են հռչակել ու պահանջում են հետ վերցնել նրանից նոբելյանը միայն նրա համար, որ իր գրած բանաստեղծության մեջ («Ինչ պետք է ասվի») համարձակվել է քննադատել Իսրայելի քաղաքականությունը: Հրապարակ նետվեց Գրասի անցյալը, որ 17 տարեկանում ծառայել է էսէսական բանակում, ինչը հենց ինքն է ժամանակին խոստովանել որպես իր երիտասարդության մեղք ու զղջացել դրա համար: Որոշ գրողներ էլ բոյկոտեցին Գրասի հետ ինչ-որ ձևով առնչվող գրական միջոցառումները:
Մամուլի բարձրացրած աղմուկից հետո Գրասը հարցազրույց տվեց, որտեղ զարմանք էր արտահայտում, թե ինչպես է պատահում, որ ինքը մեծ քանակությամբ աջակցող նամակներ է ստանում, բայց այդ տեսակետներից ոչ մեկը չի հայտնվում անգամ գերմանական մամուլում: Նա մեղադրեց գերմանացի լրագրողներին, որ միայն իշխանամետ դիրքորոշում են ցուցաբերում, այն էլ` ֆաշիստական Գերմանիային բնորոշ լեքսիկոնով:
Բայց ինչո՞ւ է Գրասը, «տարիքն առած ու վերջին թանաքով», ուզում ասել այն, «ինչ պետք է ասվի»: Որովհետև, ինչպես գրում է, հոգնել է արևմուտքի երեսպաշտությունից և հույս ունի, որ իր խոսքով ուրիշներին էլ կազատի լռությունից, չէ՞ որ Գերմանիայում Իսրայելին քննադատելը տաբու է, որովհետև վտանգված է աշխարհի խաղաղությունը, ու վաղը գուցե ուշ լինի արդեն:
Ահա Գրասի բանաստեղծության անգլերեն թարգմանություններից մեկն ու ռուսերեն որոշ հատվածներ.
What Must Be Said
Why do I stay silent, conceal for too long
What clearly is and has been
Practiced in war games, at the end of which we as survivors
Are at best footnotes.
It is the alleged right to first strike
That could annihilate the Iranian people–
Enslaved by a loud-mouth
And guided to organized jubilation–
Because in their territory,
It is suspected, a bomb is being built.
Yet why do I forbid myself
To name that other country
In which, for years, even if secretly,
There has been a growing nuclear potential at hand
But beyond control, because no inspection is available?
The universal concealment of these facts,
To which my silence subordinated itself,
I sense as incriminating lies
And force–the punishment is promised
As soon as it is ignored;
The verdict of “anti-Semitism” is familiar.
Now, though, because in my country
Which from time to time has sought and confronted
Its very own crime
That is without compare
In turn on a purely commercial basis, if also
With nimble lips calling it a reparation, declares
A further U-boat should be delivered to Israel,
Whose specialty consists of guiding all-destroying warheads to where the existence
Of a single atomic bomb is unproven,
But as a fear wishes to be conclusive,
I say what must be said.
Why though have I stayed silent until now?
Because I thought my origin,
Afflicted by a stain never to be expunged
Kept the state of Israel, to which I am bound
And wish to stay bound,
From accepting this fact as pronounced truth.
Why do I say only now,
Aged and with my last ink,
That the nuclear power of Israel endangers
The already fragile world peace?
Because it must be said
What even tomorrow may be too late to say;
Also because we–as Germans burdened enough–
Could be the suppliers to a crime
That is foreseeable, wherefore our complicity
Could not be redeemed through any of the usual excuses.
And granted: I am silent no longer
Because I am tired of the hypocrisy
Of the West; in addition to which it is to be hoped
That this will free many from silence,
That they may prompt the perpetrator of the recognized danger
To renounce violence and
Likewise insist
That an unhindered and permanent control
Of the Israeli nuclear potential
And the Iranian nuclear sites
Be authorized through an international agency
By the governments of both countries.
Only this way are all, the Israelis and Palestinians,
Even more, all people, that in this
Region occupied by mania
Live cheek by jowl among enemies,
And also us, to be helped.
***
Почему я молчу, так давно замалчиваю
то, что давно уже официально известно и
отрепетировано
в штабных учениях, в конце которых
мы, выжившие, станем в лучшем случае сносками внизу страницы.
Это провозглашенное право на превентивный удар,
который может уничтожить иранский народ,
закабалённый (его лидером) пустозвоном и
принуждённый горячо одобрять ( политический курс),
Только потому, что предполагается,
что там создаётся атомная бомба.
Но почему я запрещаю себе
назвать по имени ту страну,
которая уже несколько лет – хоть и тайно,
наращивает ядерный потенциал
и бесконтрольно, потому что
не допускает наблюдателей?
Всеобщее замалчивание этого факта,
которому и я подчинился моим молчанием,
я воспринимаю как тягостную ложь
и принуждение, неподчинение которому
чревато неотвратимым наказанием,
приговор “антисемитизм” всем хорошо знаком.