Արալանջի մեր հողամասից էսօր վերադարձա Երեւան, միացրի հեռուստացույցը` ԱրմՆյուզով Բրիֆինգն էր` «Համաշխարհայի՞ն է հայ գրականությունը, թե ոչ» զգայացունց թեմայով: Ամենասկիզբը չէր, բայց կարծես թե հիմնական մասը նայեցի: Եթե Բրիֆինգի ձեւաչափին ծանոթ եք, հիշում եք երեւի, որ հաղորդման ժամանակ մասնակիցները բաժանվում են երկու մասի` դեմ եւ կողմ, ընդ որում երկու մասերն էլ ունեն իրանց (ենթա)վարողները` հաղորդման հիմնական վարողից բացի: Աջ կողմում, ոնց որ միշտ, «ժխտողականներն էին», որ հնչեցրին հայ գրականության համաշխարհային չլինելու բոլոր էն խնդալու բացատրությունները, որ հազար անգամ հնչել են: Ժխտողականների վարողը պնդում էր ամենածեծված բացատրությունը` հայ գրականությունը համաշխարհային չի, որովհետեւ «հայրենասիրական ա»` հայոց դարդից ա խոսում` փոխանակ խոսի մարդուց: Ասում էր` «ես հայ գրականություն կարդալուց ոչ թե մարդուն եմ տեսնում, այլ հային»: Տեսնես անգլիացին, օրինակ, Մարկեսի վեպերը կարդալիս մարդու ա տեսնո՞ւմ, թե կոլումբիացուն: Ինձ թվում ա` կոլումբիացուն, ավելի ճիշտ մարդուն` ի դեմս կոլումբիացու: Բայց ոչ մեկի մտքով չի անցնում չէ՞ հարցնել` կոլումբիական գրականությունը համաշխարհային գրականության մասն ա՞ թե չէ: Ինչո՞ւ: Կարող եք ասել` որովհետեւ Մարկես կարդում են աշխարհի բոլոր չորս կողմերում: Այո, կարդում են: Բայց ո՞նց ա լինում որ կարդում են: Ո՞նց եղավ, որ, ասենք, Ճապոնիայում կամ Պորտուգալիայում մարդիկ սկսեցին Մարկես կարդալ: Ճիշտ էն նույն ձեւով, ոնց որ Հայաստանում: Լսեցին որ աշխարհում Մարկես անունով լավ գրող կա, մեկը թարգմանեց իրանց լեզվով, իրանք էլ սկսեցին կարդալ: Բայց ո՞նց լսեցին, Կոլումբիայից եկող տուրիստները չէին չէ՞ որ պատմում էին, ուրիշ ձեւով էր լուրը հասել: Մամուլով էր հասել: Նախ քննադատությունը, գրական մամուլը, գրական պաշտոնական ու ոչ պաշտոնական կառույցները, հետո արդեն ոչ գրական` ընդհանուր մամուլն էր լուրը տարածել: Էս ա գրողի համաշխարհային դառնալու ճանապարհը` գրողի մասին խոսում են, եւ լուրը տարածվում ա: Բայց էս ճանապարհը մի առանձնահատկություն ունի` ճանապարհի ամենաորոշիչ հանգրվանը առ էսօր Եվրոպան ա: Դժվար ա պատկերացնել, որ, ասենք, նոր ու հետաքրքիր թուրք գրողի, կամ ճապոնացի գրողի մասին լուրը, Եվրոպան շրջանցելով, ուղիղ ճանապարհով հասնի, ասենք, Հայաստան: Նախ Եվրոպան ա Փամուկին ճանաչում, Փամուկի մասին խոսում, հետո ենք մենք իմանում որ մեր կողքի երկրում Փամուկ կա: Ինչո՞ւ ա սենց: Որովհետեւ գրողի գրած տեքստը, եթե անգամ հանճարեղ լինի, չի կարող ավտոմատ` ինքն իրան, դառնալ հանրահայտ, տեքստը գրիպի վիրուս չի, որ ինքն իրան տարածվի, գրական տեքստը տարածվում ա, երբ որ իմաստավորվում ա, պիտակավորվում-տեղավորվում ա որոշակի դարակի մեջ` որպես հայտնի որեւէ հոսանքի գործ, կամ որպես նոր հոսանքի դրսեւորում, ու դա` էտ պիտակավորում-տեսակավորումը, մինչեւ հիմա, ու քանիի դար արդեն, ամենալավը անում են Եվրոպայում, դրա համար էլ, ոնց որ ասեցի, համաշխարհային դառնալու ճանապարհը Եվրոպայով ա անցնում:
Որպեսզի հայերեն գրողի գրածը աշխարհում հայտնի դառնա, նախ պետք ա եվրոպական որեւէ երկրում դրա վրա պիտակ խփեն: Ինչո՞ւ հայ գրողների դեպքում դա շատ քիչ ա պատահում: Հիմնական պատճառը կարծում եմ հետեւյալն ա: Էտ կնիքը ստանալու համար կամ պետք ա լրիվ Եվրոպայի մեջ լինես, կամ էլ լրիվ դրանից դուրս: Առաջին դեպքում որեւէ եվրոպական երկրում ստեղծագործող նորահայտ գրողներն անմիջապես թարգմանվում են մնացած եվրոպական լեզուներով եւ մտնում գրական գործընթացի մեջ, եթե դրա պոտենցիալը ունեն` մղվում են առաջ ու դառնում են հանրահռչակ: Երկրորդ դեպքում եվրոպական միտքը, դարավոր ավանդույթի համաձայն, իրանից դուրս փնտրում ա «ուրիշին»` էկզոտիկը, անհայտը, անսովորը, եւ դա գտնելով` դրան համապատասխան փաթեթավորում ա տալիս ու տարածում: (Օրհան Փամուկի դեպքն օրինակ սրա վերջին վառ օրինակներից ա): Բայց Հայաստանը էս երկու տարբերակներից ոչ մեկին լրիվ չի համապատասխանում: Հայաստանը Եվրոպայի համեմատ ոչ բավականաչափ ուրիշ ա` որ անսովորությամբ հետաքրքրություն առաջացնի, ոչ էլ Եվրոպայի կողմից լրիվ ճանաչվում ա որպես յուրային` որ եվրոպական գործընթացների մի մասը դառնա:
Սրա արդյունքում էլ առաջացել ա էս տխուր, բայց բնավ ոչ անելանելի վիճակը: Ելքը, կարծում եմ, քննարկումները չեն, այլ անհատական ջանքերը` մտնելու եվրոպական, ու եվրոպականի միջոցով` համաշխարհային գործընթացների մեջ: Երբ որ առաջին հայ գրողը էտ ճեղքումը կանի, երկրորդի համար արդեն մի քիչ ավելի հեշտ կլինի, երրորդի համար` շատ ավելի հեշտ: Ու երբ որ ժամանակակից հայ գրականությունը դառնա եվրոպական մտքի մի մասը, կգա արդեն անցյալի հայ գրականությունը համաշխարհային դարակներում տեղավորելու ժամանակը, ու պարզ կդառնա բոլորին, որ հայ գրականությունը ոչ մի դեֆեկտ էլ չունի, միակ դեֆեկտը համապատասխան դարակ չունենալն ա, որի արդյունքում մնում ես փողոցում ու անձրեւների տակ: Բայց գրականությունը, հայտնի բան ա, ոչ վառվում ա ոչ բորբոսնում` հանգիստ սպասում ա իրա օրվան:
August 6th, 2012 at 7:21 pm
Ընդհանուր առմամբ համաձայն լինելով Ձեր մեթոդաբանությանը, կհամարձակվեմ հայտարարել, որ «հայ գրականության եվրոպական մտքի մի մաս» դառնալու համար ամբողջ հայ մշակույթը նախ «վերգրականական» մշակույթային շերտերում պիտի կարողանա կողմնորոշվել: Գրականությունն ընդամենը ընդհանրական մշակույթի արժեքների դասակարգման ու վերիմաստավորման արտահայտամիջոց է, իսկ ոճը՝ ձեռքբերովի հատկություն: Արժեքների համակարգի համամարդկային հայտանիշներին համապատասխան ասելիք ունենալու պարագայում միշտ էլ կգտնվի համապատասխան ոճական ձևակերպում: Արժեքների համակարգի համամարդկային հայտանիշներին չհամապատասխանող գույություն պահապանողը համաշխարհային մշակույթին տալու բան չունի:
Ես դեռ խոսում եմ համամարդկային մշակույթի գոյություն ունեցող շրջանակներում իր տեղը գտած չլինելու մասին՝ էլ ուր մնաց այդ համակարգի սահմաններն ընդարձակելու գործին լծվելը:
Առանց ծավալվելու մի այլ պատճառաբանություն էլ կարող եմ վերոհիշյալ պակասորդը բագատրել. մարդկային գերագույն արժեքների նկատմամբ հայ իրականության ունեցած վերաբերմունքով՝ այն է ազատության կատեգորիայի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքով: Անազատ մարդն ու ազգը չեն կարող ստեղծել համամարդկային արժեքներ: Ազատությունը ո’չ միայն վարչա-քաղաքական կատեգորիա է, այլև հոգեբանական: Գուցե նախ և առաջ հոգեբանական:
Թերևս «Հայր Մարդպետներ»-ի ժամանակներից սկսած կամ ավելի շուտ, հայ ժողովրդի համար «ո՞վ ենք մենք» հարցը դեռ պատասխան չի գտել: Դրա վկայությունն են անգամ այս պարբերականում ժամանակակից Սիրիայի վերաբերյալ տպագրված հոդվածներն ու մեկնաբանությունները, մինչ արդեն 20-րդ դարի հիսնական թվականներից, ի դեմս ֆրանսիական, անգլյական ու այլ էկզիստենցիալիստների, համաշհարհային գրականութունը թևակոխել է «ինչու՞ ենք մենք» հարցի պատասհանը փնտրելու ժամանակաշրջան ու անցել առաջ: 21-րդ դարում մենք դեռ «արևմտատյաց» դիրքորոշումների արդարացիություն ենք «ապացուցում»:
Բացառությամբ մի Նարեկացուց, ու մի այլ հարակից կրոնա-մշակութային շարժումից, այն է՝ Պավլիկյան-Թոնդրակեցի շարժումից, որը սնեց եվրոպացիներին բայց ո’չ հայերին, հայ մշակույթ չկարողացավ ստեղծել համամարդկային արժեքներ:
Լուսաբանման համար կարող եմ ավելացնել, որ մեր ամբողջ «Ոսկե դար» կոչված դարաշրջանը պարզապես հելենա-բյուզանդական գրական-փիլիսոփայական-էսթեթիկական մտքի թարգամանչություն էր: Եվ Փա’ռք աստծո: Այդ թարգմանչության (Թարգմանչաց Տո՞ն) բացակայության պարագայում ընդհանրապես ինքնության հաստատման հենակետային սուբյեկտ կարող էինք չունենալ:
Այ Դուք ինքներդ հարցրեք, թե ի՞նչ արժեքների կրող է արդի հայ ազգը: Սա աշխարհագրական խնդրի չէ՝ լատինաամերիկյան Ձեր օրինակը դրան ապացույց: Բայց սա «վերգրական» մշակութային խնդիր է: Երբ դուք դիտարկում եք արդի հայկական մշակութային արժեքների համակարգը, ի՞նչ համամարդկային համակարգի շրջանակներում եք կարողանում այն դասել:
August 6th, 2012 at 10:24 pm
ձեր գրածի մեջ կա հիմնային սխալ: Դուք նույնացնում եք էս կամ էն ազգային գրականության մեջ ԱՐԾԱՐԾՎԱԾ արժեքները տվյալ ազգի ԿՐԱԾ արժեքների հետ: Որ հասկանաք ձեր սխալը, մի հարց տամ ձեզ: Շեքսպիրը, կհամաձայնեք երեւի, մեծ գրող ա եւ իրա պիեսներում արծարծված են մարդկային հիմնական արժեքները: Բայց արդյո՞ք Շեքսպիրի ժամանակվա անգլիական հասարակությունը կրողն էր էտ արժեքների: Հենց իրա` Շեքսպիրի պիեսներից դատելով` ոչ: Ուրեմն արժեքներ բարձրացնող-արծարծող գրականություն ունենալու պարտադիր պայմանը էտ արժեքները կրող հասարակություն ունենալը չի: Եվ ձեր հայտարարությունը թե` «Անազատ մարդն ու ազգը չեն կարող ստեղծել համամարդկային արժեքներ», կներեք, հնչում ա շատ միամիտ: Կարծեմ կհամաձայնեք որ ռուս ազգը ազատ ազգ չի ու երեւի թե երբեք էլ չի եղել, բայց գիտեք իհարկե որ ռուս ազգը բազմաթիվ մեծ գրողներ ա տվել:
Ես, ճիշտն ասած, Լատինական ամերիկայում չեմ եղել, բայց, էլի գրականությունից դատելով` կարծում եմ հայ հասարակությունը, իրա կրած արժեքների առումով, ոչնչով չի զիջում լատինամերիկյան հասարակություններին: Բայց սա` հասարակության կրած արժեքային համակարգը, նորից եմ կրկնում, մեծ գրականություն ստեղծելու պայման չի: Մեծ գրականության պայմանը ոչ թե արժեքների ԿՐՈՒՄՆ Ա, այլ դրանց գիտակցումը: Ու քանի որ մենք քրիստոնյա ենք, քրիստոնեական ազգերին հատուկ ԱՆԽՏԻՐ ԲՈԼՈՐ արժեքները մեզանում հստակորեն գիտակցված են: Թե հասարակության ո՞ր մասն ա կարողանում դրանք գործնականում կրել` ուրիշ հարց ա, ու գրականության խնդրին չվերաբերող հարց (Ես ինքս կարծում եմ, որ համարյա չկա հասարակություն, որ գործնականում հիմնական մարդկային արժեքները քիչ թե շատ զանգվածային ձեւով կրի, բայց դա ուրիշ խոսակցություն ա ու մեզ կշեղի հարցից):
August 6th, 2012 at 10:55 pm
Հարգելի հեղինա’կ, ես երեկոյան ուշ ժամերին հստակ մտածելու ընդունակ չեմ:
Վաղը, աշխատանքիս ընձեռնած հնարավորություններին համապատասխան, կփորձեմ Ձեզ պատասխանել:
Այս կիսաթարմ վիճակում կարող եմ միայն նկատել, որ Ձեր դատողությունների բացթողումն այստեղ է. «Դուք նույնացնում եք էս կամ էն ազգային գրականության մեջ ԱՐԾԱՐԾՎԱԾ արժեքները տվյալ ազգի ԿՐԱԾ արժեքների հետ»: Կամ, հնարավոր է, ես եմ վատ արտահայտվել ու Ձեզ մոտ թյուր կարծիք ստեղծել ասածիս վերաբերյալ:
Հակառակը, ես ընդունում եմ, որ մշակութային գործիչը կարող է ավելի բարձր արժեքների կրողը լինել, ի դեպ, իմ կարծիքով նա նույնիսկ պարտավոր է, եթե համամարդկային մշակութային գործիչ պիտի կոչվի:
Դրանով էլ կարող եմ բացատրել, օրինակ, Տոլստոյի կամ Դոստոևսկու երևույթը՝ ակնհայտորեն համաձայնվելով ռուս ժողովրդի Ձեր որակավորման հետ:
Շեքսպիրի մասին կմտածեմ: Սակայն, օրինակ, Հեմինգուեյի մասին մեծ համոզմունքով կարող եմ պնդել, որ նա իր ժամանակի ամերիկյան փառահեղ ու համամարդկային մշակութային արժեքների կրողն էր:
Մնացածը թողնում եմ վաղվան:
August 7th, 2012 at 12:14 am
Մարինե, տեսականորեն ճիշտ ես, ուղղակի քո ասած հնարավորությունները եվրոպական երկրները ունեն,բայց Մարկես ոչ: Էդ կարգի գրողներ հիմա եվրոպայում էլ չկան, չնայած, ես մասնագետ չեմ:
August 7th, 2012 at 2:05 am
Նազելի ջան, դու ուրիշ հարցի մասին ես խոսում` էսօրվա գրականության ենթադրյալ կամ իրական ճգնաժամի:
Եվրոպական էս կամ էն գրականությունը էսօր շատ խոշոր գրող կարող ա եւ չունի, բայց երբեւէ ունեցել ա, ու անգամ եթե չի էլ ունեցել, մեկ ա`իրա համար տենց հարց չկա` ինքը համաշխարհային գրականության մաս կազմում ա թե չէ:
August 7th, 2012 at 9:28 am
Հարգելի հեղինա’կ, օրվա ընթացքում կփորձեմ կտոր-կտոր ճշտել ու հիմնավորել երեկվա մտքերս, կամ էլ հրաժարվել նրանցից ոմանցից:
Եկենք նախ համաձայնվենք, որ Ձեր նյութում Դուք քննարկում էիք «հայ գրականության» համաշխարհային լինէլ-չլինելու հարցը, այլ ոչ թե հիպոթեզային անհատ հայ գրողի համամարդկային գրական արժքներ ստեղծել կարողանալ-չկարողանալու հարցը: Այսինքն, դուք խնդիրը ձևակերպել եք հավաքական կտրվածքով: Հետո Դուք անցում եք կատարել դեպի համաշհարհայնացման տիրույթ ու պնդել, որ Հայ գրականույան համաշհարհային չլինլու (գուցե ուզում էիք ասել համաշխարհային ճանաչում չունենալու) պատճառը մարքետինքի պակասությունն է: Եթե Ձեզ սխալ եմ հասկացել, շնորհակալ կլինեմ եթե ինձ ճշտեք:
Եթե ճիշտ եմ հասկացել Ձեզ, ապա պիտի սկզբունքային անհամաձայնութունս հայտնեմ Ձեզ:
Եթե համապատասխան արժեք քոյություն ունենա, համեմատական հեշտությամբ և’ համարժեք թարգմանություն կարելի կլինի կազմակերպել, և’ մարքետինգ համաշխարհային մամուլով: Ամբողջ խնդիրը նրանում է, որ ներկայացնելու բան չկա՝ արժեք չկա:
Կա մի հին ադաժե՝ եթե խնդիրը ճիշտ ձևակերպված չէ, ապա այն ճիշտ լուծում չի կարող ունենալ:
Արդեն իսկ հայ գրականության համաշխարհային լինել-չլինելու խնդրի ձևակերպումն իր դրվածքով սխալ է: Հայ գրականությունն անկասկած հայկական է: Այլ բան է, որ ազգությամբ հայ անձնավորությունը կարող է համաշխարհային գրականության արժեքներ ստեղծել:
Նույն ձևուվ, մի՞թե Մարկեսը կոլումբիական գրականության ներկայացուցիչ էր կամ հանդես էր գալիս այդ դիրքերից: Միթե նրա համաշխարհային ընթերցողի սիրելին լինելը պայմանավորված է մարքեթինգով:
Որպես զուգահեռ օրինակ կարող եմ բերել Այվազովսկուն: Ամենայն հավանականությամբ, այդ հայազգի նկարչի կտավները համաշխարհային արժեք են ներկայագնում: Բայցի մի՞թե արդարացի կլինի նրան հայ նկարիչ դասակարգելը:
Իմ նախնական տեքստում ես գրել էի, որ արժեքների համակարգի համամարդկային հայտանիշներին համապատասխան ասելիք ունենալու պարագայում միշտ էլ կգտնվի համապատասխան ոճական ձևակերպում:
Ձեր նյութի իմ նախնական մեկնաբանությունում ես գրել եմ, որ անազատ մարդն ու ազգը չեն կարող ստեղծել համամարդկային արժեքներ: Ինչպես նկատում եք, ես զուգահերաբար եմ ներկայացրել անհատն ու ազգը, և այդ իմաստով, Հեմինգուեյի բերածս օրինակը պատահական չէր:
Հեմինգուեյը իր ժամանակի ու իր միջավայրի հավաքական ու խտացված պրոդուկտն էր:
Առավոտվա մտավարժանքիս արդյունքում հակվաղ եմ ենթադրելու, որ Շեքսպիրն (1564 – 1616) էլ իր ժամանակի ու միջավայրի պրոդուկտն էր: Հիմնավորման կարգով նշեմ, որ անգլիացի ինժեներ Թոմաս Սեյվերին շոգեշարժիչի առաջին պատենտը ձևակերպել է 1698 թվականին: Թեպետ խրոնոլոգիական իմաստով դա տեղի է ունեցել Շեքսպիրի մահվանից գրեթե մի դար հետո, նմանատիպ հեղափոխությունների հասունացումը մի ամբողջ դար կամ ավելին է պահանջում: Ես կարող եմ միայն ենթադրել, որ 17-րդ դարի Անգլիան իրենից մարդկային հանճարի բերքատվության բեղմնավոր արգանդ է ներկայացրել:
Վերադառնալով, Մարկեսին ու ժամանակի նրան համարժեք ռուս գրողներին, նորից կարելի է հաստատել, որ ամենատարբեր միջավայրերում էլ որոշ անհատներ կարող են պոկվել իրենց միջավայրից ու իրականությունից ու դառնալ վերազգային: Հիշատակված ռուս գրողների դեպքում ես հակված եմ դա տեսնել Պյոտր Առաջինի դեպի Եվրոպա բագած պատուհանով: Մարդը կարող էր շատ ամուր կանգնած լինել ռուսական հողի վրա, բայց պատուհանից տեսնել Եվրոպան:
Մարկեսի դեպքը յուրահատուկ է իր իսկ իդիոսինքրատիկ ձևի մեջ: Արդյոք պատահական է, որ իր ստեղծագործական ոճն առանձնանում է իրականությունը կախարդական ու երևակայական գրական ներդիրներով ձևափոխելու ու հարստացնելու իր ֆորմատային նորարարությամբ: Սա արտահյտման ձև էր Մարկէսի համար, թե՞ միջավայրից ազատագրվելու ֆորմատ:
Այս առումով, թեպետ ենթագիտակցական, սակայն պատահական չէր ազատության կատեգորիայի մասին իմ կցկտուր հիշատակումը:
Մի որինակ էլ բերեմ: Ամեն տարի զգալի խլրտում եմ նկատում Եվրոտեսիլի մրցույթի շուրջը: Տարեց-տարի ավելի ու ավելի եմ նկատում, որ ավելի ու ավելի «ազգային» է դառնում հայ կատարողների ծրագիրը: Բայց իմ կարծիքով, արդյունքն այն է, որ տարեց-տարի այն ավելի քրդական է դառնում:
Իսկ առառժմս կվերջացնեմ Ձեր մի թեզիսի հետ կտրականապես չհամաձայնվելով: Դուք որակավորում եք հայ ազգը որպես Քրիստոնյա: Դա իրականությանը էապես չհամատասխանող որակավորում է: Ինչքան հիշուղությունս բավարարում է (և ես վաղուց արդեն պատանի չեմ), ու հավանաբար պատմական ու բանաստեղծական ինքնագովաբանություններից այն կողմ, հայ ազգը երբեք Քրիստոնյա չի եղել: Այն եղել է ու մնում է բովանդակությամբ հեթանոս ազգ, և այդ հեթանոսությունը ինստիտուցիոնացման դրոշակակիրն եղել է հենց հայ գրականությունը:
August 7th, 2012 at 9:33 am
Ներողություն եմ հայտնում տպագրական վրիպակներիս համար: Մեկնաբանությունս գրեցի ժամանակի սղության պայմաններում:
August 7th, 2012 at 11:55 am
Փաստորեն առանց Եվրոպայի որակի նշանի, մեր գրողները հանրահռչակվելու հույս չպետք է ունենան:
Բայց դե էդ հե~չ, կարեւորն էն է, որ մենք ասում ենք ,,Հրանտը հանճարեղ գրող ա, Վանոն էլ մեծ գրող ա,,
August 7th, 2012 at 12:54 pm
Մարինե ջան, եւ համամիտ եմ եւ` ոչ այնքան, նախ, տես թե էսօր մենք ինչ ենք գրում, տեղական նշանակության բաներ, հետո` ով է թարգմանողը: Մենք ուրիշներինը թարգմանողներ ունենք, իսկ մերինները` ոչ:Իրականում լուրջ թեմա ես բարձրացրել:Հետո` ամեն բան ապրանք է, գրածը` նույնպես, բայց էսօր մեր ապրանքը դրսի շուկայում կարծես թե ոչ ներկայացված է եւ ոչ էլ` մրցունակ: Գրեցի ու մտածեցի` ես ճիշտ չեմ, կամ` մասամբ եմ ճիշտ:Ողջ եղիր:
August 7th, 2012 at 2:47 pm
(6-7)
Մեկնաբան, ձեր քոմենթի բացարձակ չարդարացված մեծ ծավալը բոլորովին չի խոսում էն մասին, թե դուք ժամանակի սղություն ունեք, ոնց որ պնդում եք: Ասում եմ բացարձակ չարդարացված, քանի որ էն տպավորությունն ա, թե դուք չեք կարդացել իմ բուն տեքստը, կամ, որ ավելի հավանական ա` գիշերվա ընթացքում հասցրել եք մոռանալ: որովհետեւ երեկվա ձեր քոմենթը, թեւ միջի մտքերի հետ էլի համաձայն չէի, բայց ամեն դեպքում ավելի ըստ էության էր: Ես ոչ թե քննարկել եմ հայ գրականության համաշխարհային լինել չլինելու հարցը, այլ անդրադարձել եմ հեռուստատեսային հաղորդման, որտեղ քննարկվում էր էտ հարցը: Ձեւակերպումը իմը չի, հաղորդմանն ա: Ես ինքս նման ձեւակերպում չէի տա, որովհետեւ համարում եմ դա ոչ ճշգրիտ եւ հարցը մթագնող ձեւակերպում:
Գրել եք` «հայ գրականությունն անկասկած հայկական է: Այլ բան է, որ ազգությամբ հայ անձնավորությունը կարող է համաշխարհային գրականության արժեքներ ստեղծել: Նույն ձևուվ, մի՞թե Մարկեսը կոլումբիական գրականության ներկայացուցիչ էր կամ հանդես էր գալիս այդ դիրքերից: » — Չեմ հասկանում ում հետ եք վիճում: Ես ինքս իմ տեքստում հենց համանման հարց-առարկություն էի ուղղել Բրիֆինգի ենթավարողին: Դուք մոտավորապես իմ ասածն եք կրկնում, բայց առարկությունը չգիտես ինչու ինձ եք ուղղում:
Իսկ հիմա ամենակարեւորը: Գրել եք` «Եթե համապատասխան արժեք քոյություն ունենա, համեմատական հեշտությամբ և’ համարժեք թարգմանություն կարելի կլինի կազմակերպել, և’ մարքետինգ համաշխարհային մամուլով: Ամբողջ խնդիրը նրանում է, որ ներկայացնելու բան չկա՝ արժեք չկա»: Սա մանկական, նաիվ, ոչնչով չհիմնավորված հայտարարություն ա: Գրականությունը կարտոֆիլ չի, որ կշռես` ասես հայ գրականությունը 10 կիլո ա, անգլիական գրականությունը` 1780: Դուք ասում եք արժեք չկա, ես ասում եմ` կա: Ես կարդում եմ անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, ու էս երեք լեզուներով գրված ու թարգմանված իմ կարդացած պոեզիան հիմք ունենալով, վստահ ասում եմ ` էսօրվա հայ բանաստեղծությունը` իմ ու իմ ընկերների ստեղծած բանաստեղծությունը, էսօր աշխարհում ստեղծվող ամենահետաքրքիր գրականություններից ա, ու աշխարհին համարժեք ներկայացվելու դեպքում` դա կերեւա: Բայց քանի չի ներկայացվել ու չի ճանաչվել` ես իմ ասածը չեմ կարող ապացուցել, քանի որ, կրկնում եմ, գրականությունը կարտոշկա չի, որ կշռես ու ապացուցես: Մեկ ա` ինչքան էլ ասես, դուք կկրկնեք ձեր ոչնչով չհիմնավորված, բայց շատ տարածված ու կրկնվող անվերջ չարչրկվող արտահայտությունը թե` որ լավ գրականություն լիներ կիմանայինք, հետո էլ աշխարհը կիմանար:
«Իսկ առառժմս կվերջացնեմ Ձեր մի թեզիսի հետ կտրականապես չհամաձայնվելով: Դուք որակավորում եք հայ ազգը որպես Քրիստոնյա:» — բա որպես ի՞նչ պետք ա որակավորեի, որպես մուսուլմա՞ն: Ախ հա, որպես հեթանոս: Ներողություն, բայց ես չեմ հասկանում ինչ ա նշանակում «բովանդակությամբ հեթանոս ազգ»: Հայերը Աստղիկ ու Անահի՞տ են պաշտում կարծում եք: Թե՞ ոնց:
Ու վերջում մի խնդրանք` մի քիչ կարճ կարճ գրեք, որ պատասխանելը ավելի հաճելի լինի եւ խոսակցությունն էլ կշեղվի էս ու էն կողմ
August 7th, 2012 at 2:55 pm
(8)
«Հայ մեծ գրող» ջան, մեծ գրող լինելն ու աշխարհում հայտնի լինելը լրիվ տարբեր բաներ են: Հոգնեցուցիչ ա տարրական էս ճշմարտությունը հազար անգամ կրկնելը: Մեծ գրողը մեծ գրականություն ստեղծողն ա, բայց մեծ գրականությունը Ալեքսանդրիայի փարոսը չի` որ առանց թարգմանվելու, առանց հրատարակվելու` սաղ աշխարհից տեսնեն ու թափեն վրան: Իսկ մինչեւ թարգմանվելն էլ` կարմիր լույս չի տալիս որ սաղ տեսնեն` աշխարհից գան վրա տան թարգմանելու ու հրատարակելու
August 7th, 2012 at 3:00 pm
(9)
Մարգարիտ ջան, որ ասում ես` «տես թե էսօր մենք ինչ ենք գրում, տեղական նշանակության բաներ», դու դա` որ մեր գրածը «տեղական նշանակության» ա` ո՞նց ես որոշել: Չափանիշը ո՞րն ա, կասե՞ս:
August 7th, 2012 at 4:17 pm
ա) Եթե Ձեր օրինակով մի պահ դադարեմ ինձ զսպել ու չփորձեմ ասելիքս մեղմացնել, ապա երբ կարդում եմ Ձեր գրածը,հենց կարտոշկայի տպավորություն էլ ստանում եմ: Եթե դուք այստեղ կարտոշկայից ավելի արժեքավոր միտք եք շուկա հանել ու կարտոշկա վաճառողից ավելի բարվոք լույսի տակ եք Ձեզ ներակայացրել, թող դրանից էլ ընթերցողը հաճույք ստանա:
բ) Կուզենայի հավատալ, որ Ձեր պոռթկումը զուտ ֆիզիոլոգիական պատճառներ ունի: Սակայն վախենում եմ, որ այն ավելի Հայաստանի քրիստոնեական երկիր լինել-չլինելու հետ է կապված, ինչն ինձ հանգեցնում է հետևյալին.
գ) Չկարողանալով հանդերձ կողմնորոշվել հայերը Աստղիկին, թե Անահիտին են պաշտում, հստակորեն ակնհայտ է, որ Քրիստոսին չեն պաշտում: Իսկ ինչ վերաբերվում է անձամբ Ձեզ, դուք ինքներդ Ձեզնից բացի որևէ ուրիշին պաշտելու ընդունակ չեք:
Հուսամ, որ պատասխանս բավական կարճ էր Ձեզ արագ ու ջախջախիչ պատասխանի հաճույքի հնարավորություն ընձեռնելու համար:
August 7th, 2012 at 4:24 pm
ողորմելի ջան, կարտոշկան մի անգամ նայելով ա ջոկվում, եթե կարտոշկա էր եղածը, էտ ինչի՞ էիր երկար բարակ երկու օր գլուխս տանում, սկզբից չէիր ջոկե՞լ: վերջում էլ փիլիսոփայի գույնզգույն գլխարկդ ցեխը շպրտեցիր: գնա սառը ջուր խմի` սառնարանում պահած երեւի կունենաս
August 7th, 2012 at 4:52 pm
Ուզում եմ միայն հույս հայտնել, որ դուք մեր այս գողտրիկ երկխոսությունը չեք ջնջի՝ ի նպաստ Հայաստանում Մարկեսների առկայության ապացույցի:
August 7th, 2012 at 5:28 pm
Մարինե ջան, հիմա Մարկեսը մեծ գրող է?, թե? աշխարհում հայտնի գրող է: Առանց հոգնելու հազարմեկերորդ անգամ բացատրիր ու հիմնավորիր էս ,,տարրական ճշմարտությունը,,:
Նաեւ խնդրում եմ, պատասխանիր հետեւյալ հարցին` մեծ գրականություն ստեղծած եւ 20 լեզուներով թարգմանված Հրանտ Մաթեւոսյանին ինչու Եվրոպան այդպես էլ ,,ռասկրուտկա,, չարեց: ,,Էկզոտիկ, անհայտ, անսովոր,, չէր?, թե? ոնց…
August 7th, 2012 at 11:16 pm
(16)
Մարկեսը մեծ գրող ա, որը նաեւ ամբողջ աշխարհում հայտնի ա, քանի որ իրա գրականությունը իմաստավորված ա` որպես «մոգական ռեալիզմի»` 20-րդ դարի հիմնական գրական հոսանքներից մեկի ամենավառ դրսեւորումներից մեկը:
Հրանտ Մաթեւոսյանը մեծ գրող ա, բայց աշխարհում հայտնի չի, հայտնի ա միայն սովետական, հիմա արդեն` պոստսովետական հանրապետությունների գրական շրջանակներում: Ընդ որում Հրանտ Մաթեւոսյանը, քանի դեռ ռուս քննադատների կողմից չէր արժեվորվել, Հայաստանոմւ հիմնականում քննադատության ու ծաղրի էր արժանանում: Իսկ եվրոպական լեզուներով Հրանտի թարգմանությունները իրան, այո, էտ երկրներում ճանաչում չբերեցին: Ես էտ թարգմանություններին ծանոթ չեմ, չեմ կարդացել, բայց կարծում եմ` խնդիրը դժվար թե պարզապես թարգմանությունների որակը լինի, անգամ ամենալավ թարգմանված գիրքը, եթե դրանից հետո մնացած աշխատանքը չարվի` թարգմանված գործը գրական գործընթացների կոնտեքստում չիմաստավորվի ու չարժեւորվի` չի կարող գրողին հայտնի դարձնել: (Հակառակը մտածողներին երեւի թվում ա, թե ինչ նոր գիրք գրախանութում հայտնվում ա` մարդիկ վազում թռցնում են: Նման բան չկա: Մարդիկ հիմնականում կարդում են էն գրքերը, որոնց մասին լսում են, գիտեն: Բայց ամեն թարգմանված գործի մասին հո չե՞ն կարող լսել):
August 8th, 2012 at 12:26 am
Մարինե էդ բոլորը ես գիտեմ:Դու երկուսին էլ` թե Մարկեսին եւ թե Հրանտ Մաթեւոսյանին համարում ես մեծ գրող: Համաձայն եմ, երկուսն էլ մեծ են: Բայց ինչպես պատահեց, որ մեկը հռչակ ու ճանաչում ձեռք բերեց, իսկ մյուսը` ոչ:
Ինչ-որ պատճառ պետք է լիներ, չէ?, որ Եվրոպան չցանկանար ,,գրական գործընթացների կոնտեքստում,, իմաստավորել ու արժեւորել հայ գրողի ստեղծագործությունները:
August 8th, 2012 at 12:51 am
վայ: դու մտածում ես բոլորը, ինչ կատարվում ա էս աշխարհում, անպայման պետք ա իրա հստակ կամ ոչ էնքան հստակ պատճառն ունենա՞: Երանի քեզ, դետերմինիստ ջան: Գնա խանութից վեց հատ բաժակ առ, դրանցից մի քանիսը մեկ կամ ասենք երկու տարուց ձեռքիցդ կընկնեն կջարդվեն, իսկ էն մնացածը` կարող ա տասնյակ տարիներ քեզ ծառայեն: Դրանից կհետեւի որ էն որ շուտ ջարդվեցին` ինչ որ պատճառ կար դրա համա՞ր: Չէ, «հայ մեծ գրող» ջան, չէ: Աշխարհը լիքը բան պատահական ա լինում` դու կարայիր ծնվեիր, կարայիր նաեւ չծնվեիր, եթե ասենք մամադ պապայիդ չհանդիպեր: Ես ե՞րբ ասեցի` «Եվրոպան չցանկացավ» Հրանտին արժեվորել: Ասում եմ` մինչեւ հիմա չի ստացվել: Էտ արժեվորողը չի գտնվել, էտ իրավիճակը չի եղել: Կարող ա շուտով էտ արժեվորողն ա էտ բարենպաստ իրավիճակը լինեն, հայտնվեն, կարող ա` չէ, շատ երկար ժամանակ դեռ չհայտնվեն: Կյանք ա` ինչ իմանա՞ս ☺☺
August 8th, 2012 at 6:36 am
Marine, I can’t post my comments for a while… Is there anything wrong?
August 8th, 2012 at 10:08 am
Վա~յ, ինչի ես բարկանում, այ հեր օրհնած, թեմա ես առաջարկել, բարի եղիր համբերատար լսել եւ փորձել պատասխանել բոլոր հարցերին: Էդ բաժակների պատմությունը, կամ համեմատությունը խնդիրը պարզելու համար ամենաանհաջողն էր: Բայց անգամ կոտրված բաժակների դեպքում, պատճառ կա, որ կոտրվում են. ձեռքերդ են թուլացել տեսողությունդ է վատացել, վերջապես սայթաքել ես եւ այլն:
Ասում ես, գրականությունը ,,հանգիստ սպասում ա իրա օրվան,,
Առնվազն 150 տարի հայ գրականությունը, փաստորեն, սպսում է իր օրվան: 150 տարի այդպես էլ ոչ մի արժեւորող չի գտնվել, բարենպաստ իրավիճակ չի եղել: Անգամ ,,պատահական,, հայ գրականության կողմը նայող չի եղել: Սա այնպայման պետք է իր պատճառներն ու բացատրությունն ունենա: Իսկ դու ասում ես ,,կյանք ա` ինչ իմանաս,,:
August 8th, 2012 at 11:37 am
(20)
Մե՞ֆ, էս ինչի՞ ես անգլերենի անցել:
Չէ, ես ինքս ոչ մի խնդիր չեմ ունեցել ու չեմ նկատել:
August 8th, 2012 at 11:54 am
(21)
վայ: իսկ էդ ո՞ր բարաթում ա գրած որ ես պարտավոր եմ պատասխանել իմ բլոգում տրվող բոլոր հարցերին ☺☺
ՀՄԳ ջան (կլինի՞ կարճության համար սենց ասեմ ☺), իրանի ճոխ գրականությունն էլ էր դարերով սպասում, մինչեւ որ եվրոպացիք հայտնաբերեցին Օմար Խայամին, հետեւից էլ` գնացին մյուսները: Բայց հայտնաբերման էտ ալիքի տակ հայ գրականությունը չմտավ, ու չմտնելու պատճառներն էլ ես իմ տեքստում բացատրել եմ, չես հիշո՞ւմ, հնարավո՞ր ա տեքստիս պարբերություններից մեկը չես կարդացղել: Էս ա`
«Որպեսզի հայերեն գրողի գրածը աշխարհում հայտնի դառնա, նախ պետք ա եվրոպական որեւէ երկրում դրա վրա պիտակ խփեն: Ինչո՞ւ հայ գրողների դեպքում դա շատ քիչ ա պատահում: Հիմնական պատճառը կարծում եմ հետեւյալն ա: Էտ կնիքը ստանալու համար կամ պետք ա լրիվ Եվրոպայի մեջ լինես, կամ էլ լրիվ դրանից դուրս: Առաջին դեպքում որեւէ եվրոպական երկրում ստեղծագործող նորահայտ գրողներն անմիջապես թարգմանվում են մնացած եվրոպական լեզուներով եւ մտնում գրական գործընթացի մեջ, եթե դրա պոտենցիալը ունեն` մղվում են առաջ ու դառնում են հանրահռչակ: Երկրորդ դեպքում եվրոպական միտքը, դարավոր ավանդույթի համաձայն, իրանից դուրս փնտրում ա «ուրիշին»` էկզոտիկը, անհայտը, անսովորը, եւ դա գտնելով` դրան համապատասխան փաթեթավորում ա տալիս ու տարածում: (Օրհան Փամուկի դեպքն օրինակ սրա վերջին վառ օրինակներից ա): Բայց Հայաստանը էս երկու տարբերակներից ոչ մեկին լրիվ չի համապատասխանում: Հայաստանը Եվրոպայի համեմատ ոչ բավականաչափ ուրիշ ա` որ անսովորությամբ հետաքրքրություն առաջացնի, ոչ էլ Եվրոպայի կողմից լրիվ ճանաչվում ա որպես յուրային` որ եվրոպական գործընթացների մի մասը դառնա»:
August 8th, 2012 at 2:31 pm
Մարինե չգիտեմ, ով ինչ է գրել, ասեմ ,մենք մերոնց երևի արժանի գնահատել չգիտեն, ներկայացնել նույնպես , թե չե չունենք նման անձինք, ու տեսեք պատահական չէ հենց Մաթևոսյանի անվան հիշատակումը, ինչու չենք պատշաճ գնահատում հետո թե տեսեք ռուսները գնահատեցին, ինչու գնահատեցին,գնահտեցին որովհետև մարդկանց կենսագրականներում գեղջուկ բառը չեն կարդացել կամ գեղջկական ընտանիքում, քանի դեպք ունենք նման, էդ ասողների ոչ մեկն էլ մի ազնվականը ու էլիտարը չեն եղել, հաստատ, չգրենք ինչ են եղել, նախանձ ում են մարդուն, էլ ու մնաց թարգմանեն, ներկայացնեն, ու հլա մի հատ էլ պետք է Մալյանին մեծարել, որ գրական գործերը էկրանավորեց, որոնցից մեկն էլ մեր Մաթևոսյանի գրածներից էր, կարծում եմ, որ մեր հանրությունից քանիսն են էդ գլուխգործոցը կարդացել,բայց շատերը կինոն տեսել են, ես այն համարելու եմ միշտ գլուխգործոց այդ գործը` հիմնավորումներ կարող եմ ներկայացնել, ու ակամայից հիշում ես նաև մեր մյուս գրողներին որոնք իրենց ոչ միայն շունչն ու ոճը ներդրեցին ու բերեցին մեր գրականություն, այլև հենց իրենց գրածներով ներկայացրին թե հային, իր աշխարհով, թե այն արժեքները որ տեղ են գտել այլազգի գրողների գործերում, խնդիրը մեր մեջ պարզաբանեք, թե չե նրանք ունեն մի հատ հայտնի Մարկես, իսկ մենք քանի այդպիսի գրող ունենք, նրանց թվարկելուց աշխատում ենք որևէ մեկին բաց չթողնել, չնեղացնելու համար, Մաթևոսյանը իր տեղն ունի, Իսահակյանը, Բակունցը, Թումանյանը իրենցը, դե ասեք որ մեկի գործերը արժեքների կրողներ չեն,Մարինե դու էլ դարձիր հասիր այդ մակարդակի գրական բարձրություն ներկայացնող և դու էլ կհամարվես ու կարող ես ներկայացնել որպես հայ ժամանակակից գրականության ներկայացուցիչ, դու քո գրիչը շարունակիր աշխատեցնել ու ժամանակը ցույց կտա որ մենք էլ ունենք Մարկեսներ
August 8th, 2012 at 4:41 pm
Տիգրան ջան, «մենք նախանձ ենք» ասելով` խոսակցությունը փակվում ա, դա ոչ մի տեղ չտանող հայտարարություն ա: Նախանձը հայկական հատկանիշ չի, մարդկային հատկանիշ չի, նախանձ ամեն տեղ էլ կա` թե գրողների միջեւ, թե գրողների նկատմամբ, թե հասարակության մեջ ընդհանրապես: Մի խոսքով` նախանձը էս հարցի հետ կապ չունի: Հնարավոր ա մեկը հեչ նախանձ չլինի, հակառակը` շատ էլ ուզենա հայ գրողներին ամեն ձեւով բարձրացնել, պաշտպանել, բայց «մենք Մաթեւոսյան ունենք» ասելուց էն կողմը չկարողանա գնալ, որովհետեւ հո մենակ պարծենալով չի՞, տենց կարող ա նույնիսկ ծիծաղելի դառնաս եթե ամբողջ օրը դրանով զբաղվես, գրողին դրսում ներկայացնելու համար պետք ա դրսի գրական կոնտեքստը` միջավայրը, հարաբերությունները, կառույցները պատկերացնես: Ես ինքս մի քիչ (ոչ լրիվ իհարկե) պատկերացնում եմ, որովետեւ թարգմանված գրքեր ունեմ ու դրսում եղել եմ, մասնակցել եմ փառատոների, քննարկումների, գրական ուրիշ շատ միջոցառումների: Ու ինչ որ ասում եմ` սեփական փորձից ելնելով եմ ասում: Իսկ մարդ կա` խոսում ա համաշխարհային գրականություն մտնելու մասին, բայց լսում ես` տեսնում ես բացարձակ փորձ չունի եւ չի էլ պատկերացնում ինչի մասին ա խոսում
August 8th, 2012 at 6:57 pm
Մեր գնահատողների ոչ օբյեկտիվությանն եմ վստահում, ոչ էլ պրոֆեսիոնալիզմին:
August 8th, 2012 at 7:26 pm
Մարկես ունենաք, որ Օլիմպիադա ուղարկե՞ք
Ազգային սնապարծությանբ տոգորված մտքեր: Գիտե՞ք, որ Հրանտ Մաթեւոսյանը այսպիսի խոսք է ասել- ես իմ ժողովրդին Նոբելյան մրցանակ եմ բերելու: Բայց Վանո Սիրադեղյան բերեց: Գրականության լավատեղյակ մարդը կհասկանա, որ հայ գրականության մեջ չկան ուղղություն բացող, նոր գեղարվեստական մտածողություն բերող կամ նորարարական գործեր: Հրանտ Մաթեւոսյանի բոլոր գրածները իրար գումարելով հազիվ երկու հատոր պատմվածք է անում, իսկ դրա բնօրինակներն են Վուլֆի ու Ֆոլկների մասշտաբային վեպերը: Գրականության գիտակները դա լավ գիտեն: Նրա արժեքը լոկալ է, նա երբեք չի կարող դրվել համաշխարհային անունների կողքը, ինչպիսիք են Մարկեսը կամ Փամուկը: Դուք անուններն այդպես հեշտությամբ տալիս ու առաջ եք անցնում, կարողացեք համեմատել այդ գրողներին ու հայ գրողներին միմյանց հետ, յուրաքանչյուրի բերած աշխարհի առանձնահատկությունը ցույց տվեք: Այդ հայտնի գրողներից հազար անգամ ավելի շատ գովազդ անեն Մաթեւոսյանին, միեւնույն է նա աշխարհի եւ գրականության մասնագետների կողմից եւ ընթերցողների կողմից կարժանանա ոչ բարձր գնահատականների:
Դուք մեծադղորդ անուններ եք տալիս, բայց չեք կարող նրանց իրական գնահատականը տալ համաշխարհային գրականության մեջ, միայն հազար անգամ ծամված մոգական ռեալիզմով եք կարողանում բնութագրել Մարկեսին: Մարկեսի գրականության վերաբերյալ հազարավոր ուսումնասիրություններ են արվել, իսկ շատերում մոգական ռեալիզմ տերմինը բացակայում է:
August 8th, 2012 at 7:41 pm
(27)
Տիգրան, տեսա՞ր ինչ արեցիր: Նախանձից խոսեցիր` նախանձ պոռոտախոսը հայտնվեց ☺☺
« Գրականագետ» կոչեցյալ, քո գրածը չարությամբ լցված անկապություն ա, ես քո հետ զրուցելու ոչ մի ցանկություն չունեմ: Գնա ուրիշ տեղ գտի` մտքիդ գոհարները շաղ տալու համար:
August 8th, 2012 at 9:11 pm
Մարինե , հարգելիս , նշեմ արդարության համար, ես գրականագետ չեմ, բայց այն անունները որ նշել եմ նրանց գործերը կարդացել և սիրում եմ, նախանձի մասին. գիտես մշակույթի դաշտում դա միշտ կա, բայց խնդրում եմ ուշադրություն դարձնեք ես պատահական չէ որ նշել եմ Մալյան ռեժիսորի անունը, ուրախ եմ որ գրեցիր փորձ ունես դրսի հետ առնչությունների հետ կապված, Մալյանը եթե ուշադիր եք եղել էկրան է բարձրացրել մեր լավ գրողների շատ լավ գործեր` Թոթովենցից` կտոր մը երկինք, Մաթևոսյանից` մենք ենք մեր սարերը, Մուշեղ Գալշոյան` Ձորի Միրո, Սունդուկյան` Խաթաբալա թեև դրամատուրգիա է,Թումանյանի` Գիքորը, ոչ մի պատահականություն, ընտրովի գործեր են, միգուցե նաև կինոն է, որի միջոցով հայ գրողը պետք է հայտնի դառնա աշխարհին, կարծում եմ սա էլ միջոց է մեր գրողներին աշխարհին ճանաչելի դարձնելու համար, թե հերթական անգամ, մյուս կողմից պետք է արձանագրենք որ մենք այն ազգն ենք, որ պատշաճ չենք կարողանում մերոնց ներկայացնել, թե այլ խնդիրրներ կան, ակամայից հիշում ենք Թումանյանի նամակները, ուր իհարկե իր գրական գործունեությանը քննադատողներին ինչեր է գրել, հասկանում եք հարցին տարբեր տեսանկյուններից եմ մոտենում, ճիշտ է Մարինե հարցադրումդ հասկանալի է և վերաբերում է հայ գրական աշխարհին, սակայն մյուս կողմից կարծում եմ որ մշակույթի ոլորտի մյուս ասպարեզների գործիչներին ներկայացնելու համար ևս կան նույն խնդիրները ինչպիսին են բարձրաձայնում ես, թեև չեմ մոռանում մեր Ա.խաչատրյանի, Բաբաջանյանի, Ազնավուրի և այլոց մասին,
August 9th, 2012 at 1:14 am
ես մի թեթև թեմայից շեղվեմ, բայց իրականում բավականին մոտ կլինի… ի՞նչ են ման գալիս եվրոպացիները… եվրոպացիները հիմնականում ման են գալիս քաղաքակրթություն ու մշակույթ ոչ թե գրող կամ արվեստագետ… մի խոսքով անհատ ման չեն գալիս… նրանք իրենք են գտնում գրողին, արվեստագետին երաժիշտին, այլ ոչ թե ինչ որ մեկը նրանց հներկայացվի… նրանք եթե հետաքրքրվում են ինչ որ մի մշակույթով կամ քաղաքակրթությամբ, նրանք հետազոտում են, ուսումնասիրում են, սովորում են ու այդ ընթացքում հայտնաբերում անհատների, որոնք բնորոշ են տվյալ մշակույթին կամ քաղաքակրթությանը…
ուժեղ մշակույթ ունենալու համար հարկավոր է, պարտադիր է կայացած հասարակությունը, որի տակ ես միանշանակ չեմ հասկանում եվրոպական մոդելը…
ունե՞նք մենք կայացած հասարակություն որն էլ կլինի ուրույն, ուժեղ մշակույթի կրող… սա է հարցը…
մենք միշտ կենտրոնանում ենք անհատների վրա ու անհատի ձեռքբերումները համարում ազգային… բայց ցավոք այդ անհատները հիմնականում դրսում են և օտար մշակույթի կրող…
August 9th, 2012 at 2:46 am
քո ասածը` թե ինչ են փնտրում եվրոպացիք, իմ ասած երկու տարբերակներից (տես` տեքստիս երկրորդ պարբերությունը) երկրորդն ա` երբ որ եվրոպացիք փնտրում են ուրիշ քաղաքակրթություն, ուրիշ մշակույթ: Կոնկրետ ես քանի որ ֆրանսիայում հրատարակված երկու գիրք ունեմ եւ առիթներ եմ ունեցել տեսնելու ֆրանսիացիք ինչ են փնտրում, կոնկրետ իմ տեքստերի օրինակով, հայկական բանաստեղծության մեջ, գիտեմ որ իրանք, այո, փնտրում են հենց ուրիշը` ուրիշ մշակույթը, բայց ես գիտեմ նաեւ, որ իրականում հայ գրականությունը, առնվազն դրա էն թեւը (իմ համոզմամբ` հիմնական ու առանցքային թեւը), որի ներկայացուցիչն եմ ես, բոլորովին էլ ուրիշ մշակույթ չի, այլ հենց արեւմտյան մշակույթի մի մասն ա, իհարկե` առանձնահատկություններ ունեցող մասը, բայց հիմքում` նույնը: Ու հենց ստեղ ա խնդիրը: Հենց էս հանգամանքն ա, որ դժվարացնում ա եվրոպացու կողմից նկատվելը: Ինքը ուրիշ բան ա փնտրում` ոչ էն ինչ կա: Ու ես (մեկը` ես, ես իմ անունից եմ խոսում, ուրիշները թող իրանց մասին իրան ասեն) չեմ պատրաստվում հարմարվել իրանց ուզածին ու վրաս էկզոտիկ-ուրիշ փետուրներ հագնել ինչ ա թե հեշտ երեւամ: Ոնց որ, օրինակ, Փամուկն ա անում: Չնայած` Փամուկի դեպքում հենց կա, իսկապես կա մշակույթի ու քաղաքակրթության տարբերություն, ուղղակի ինքը նաեւ գիտակցաբար դա խաղարկում ա:
Ինչ վերաբերում ա կայացած հասարակությանը, որը քո կարծիքով ուժեղ մշակույթ ունենալու պարտադիր պայմանն ա… Մշակույթ` գուցե: Բայց ուժեղ արվեստ եւ ուժեղ գրականություն ունենալու համար կայացած հասարակություն ունենալը պարտադիր չի կարծում եմ, պարտադիրը խոշոր հարցեր բարձրացնելու եւ գիտակցելու ընդունակ հասարակության հատված ունենալն ա, իսկ էտ հատվածը կարծում եմ էսօր Հայաստանում կա:
August 9th, 2012 at 11:06 am
Ոչ թեման է թեմայի նման, ոչ էլ քննարկումները… Տգետին էլ պարզ է, որ ուշադրության արժանանալու համար արժանի բան պիտի ստեղծել. մնացածը ինքնըստինքյան է լինում, ձեր հողե տրամաբանությունից դուրս…
August 9th, 2012 at 11:08 am
Խնդրում եմ հողեն հողեղեն չհասկանալ
August 9th, 2012 at 12:36 pm
վախ քոռանամ ես, երկնքոտ տրամաբանության առաքյալը հայտնվեց
August 9th, 2012 at 12:36 pm
խնդրում եմ երկնքոտը երկնային չհասկանալ
August 9th, 2012 at 1:05 pm
Այ քեզ հաջողություն…
Սենց որ գնա` եվրոպաներում հայ գրականությունը փրոմոթ անող ոգիներն էլ կարող ա հայտնվեն հաջողությունը ետևները գցած…
Համբերություն, մի փոքր համբերություն:
August 9th, 2012 at 2:25 pm
Ազիզ ջան, ի՞նչն ա քեզ սենց դիվահար արել` որտե՞ղդ ա ցավում
August 9th, 2012 at 2:49 pm
որոշ սայթերից ճաշակս է բորբոքվում…
August 9th, 2012 at 2:52 pm
ստիպված մտնում եմ ստեղ, որ մի-փոքր հանգստանա
August 9th, 2012 at 3:09 pm
Մարկես ճիշտ է չունենք, բայց մոգական իդիոտիզմի հիմնադիրներ` ինչքան ուզես…
August 9th, 2012 at 5:26 pm
—– ջան, դե որ էտ օրին ես որ քեզանից մի քանի գիծ ա մնացել, թույլ եմ տալիս` մտի իմ բլոգը: բայց ախպոր պես` մի խոսի: լուռ ման արի կատվի պես ու հել գնա: տենց լավ կլինի քո համար ☺
August 9th, 2012 at 5:55 pm
Երևի ուզում էիք ասել, որ լավ կլինի ձեր ու ձեր բլոգի համար:
August 10th, 2012 at 12:37 am
ես ուզում էի ասել էն ինչ ասեցի
August 10th, 2012 at 10:23 am
… չեղնի մնաս անգյուման…
August 10th, 2012 at 10:43 am
ձայն մը հնչեց անցյալի փոշիներից
August 10th, 2012 at 11:13 am
ներկայի ունայնության կողմը
August 10th, 2012 at 11:56 am
աղվեսի դունչը
August 10th, 2012 at 12:13 pm
հլա հարց է թե աղվեսն ինչու պիտի դունչը խաղողին մեկներ
August 10th, 2012 at 12:28 pm
ուզում եմ ասել, գրողը որ հոտառություն չունեցավ, որ կողմ էլ դունչը մեկնի միևնույն է… ես էդ կողմի ունայնության հոտը վաղուց եմ առել, ձեզ էլ խորհուրդ կտայի շատ իրար չանցնել… գրականությունը շոու չէ, որ ծափահարեն ու ճանաչեն:
August 10th, 2012 at 1:00 pm
աղվեսը դու ես տվյալ դեպքում, դու պետք ա իմանաս` ինչու ☺☺
August 10th, 2012 at 1:06 pm
Դե ես էլ ասում եմ` իրականում աղվեսը խաղողի նկատմամբ անտարբեր է, երբեք էլ դունչը խաղողին չի մեկնի… իր հոտառությունը իրեն թույլ չի տա անգամ նկատել անպետք սնունդը
August 10th, 2012 at 1:38 pm
☺☺
աղվեսը բա հո չի՞ ասելու` դունչս չհասավ: ինքը ասում ա` «ես խաղողի նկատմամբ անտարբեր եմ »
August 10th, 2012 at 1:45 pm
Հա, ձեր ասածն է, աղվեսի պահով ես իմ ասելիքը մի քոմենթ վերև մանրամասնեցի (49), մյուսn արդեն արագ հասկացողների համար էր
August 10th, 2012 at 1:49 pm
Իսկ թե մյուս աղվեսիկներին խաղողն է դուր գալլիս, էդ արդեն իրենց ընտրությունն է, թող նայեն ու ցանկությունից ցամաքեն, իսկական աղվեսը գիտի թե որ ուղղությամբ նայել…
August 10th, 2012 at 3:16 pm
իսկական աղվեսը տատու հավերին ա բռնում խեղդում ☻☻
August 10th, 2012 at 3:32 pm
ոչինչ չասող, անգամ տեղական բնույթի ասացվածքի որակի չձգող խոսք է, իսկ “տատու” ու “պապու” հոլովումներն էլ հայերեն չեն, առաջ անցեք…
August 10th, 2012 at 7:51 pm
սառնարանում ձմերուկ կա, գնա կեր հանգստացի
August 11th, 2012 at 9:41 pm
Դատելով նոր քերթվածիցդ, դու աչքիս կերել ու հանգստացել ես… հաջողություն, այդպես զոռբա կաց, նպատակակետիդ մոտ ես առավել քան երբևէ…
August 11th, 2012 at 10:00 pm
ես ուզում էի դու սոված ծարավ չմնայիր, դու՛
ի դեպ, իմ նոր քերթվածը ո՞րն ա
August 11th, 2012 at 10:12 pm
Կներես, փոքր-ինչ սխալվեցի, սույն բլոգի նոր փոստդ ի նկատի ունեի: Արմենը լավ տղա է ու լավ բանաստեղծ, թող գրի ինչ ուզում է, մի քիչ էլ մենք մեր պատմությունը զարդարենք, այլապես միևնույն է, էդ բոլորը ուրիշն է իրեն վերագրելու: Ինձ էլ այդ թեման առանձնապես ոչ հուզում է, ոչ ոգևորում…
August 11th, 2012 at 10:17 pm
մեր նետի` թիրախին խփող մասն ա պետք սրել, ոչ թե պոչը զարդարել: դրա մասին էր նոր տեքստս
August 11th, 2012 at 10:26 pm
ամեն բան իր ժամանակն ունի, մեկը պոչը կզարդարի, մյուսն էլ գուցե սայրը սրի, մեկ ուրիշն էլ բաց թողնի նշանակետին. ամեն բան միանգամից չի արվում, այ սա է պատմությունից քաղած մեր դասը, կարծում եմ…
August 11th, 2012 at 10:37 pm
ժամանակը կապ չունի: էտ երկու նպատակները` պոչը զարդարելն ու սայրը սրելը, իրար խանգարում են: փորձը դա ա ցույց տալիս
August 11th, 2012 at 10:48 pm
այդ տեսակետն էլ ապրելու իրավունք ունի, անշուշտ, բայց օրինակ ուրիշները նախընտրում են երկուսն էլ միաժամանակ; և հակառակի նման` համարում են, որ հաջողություններ են ունենում… հասկանալի է, կարծում եմ, որ խոսքս պատմությունը կեղծելու մասին է: Իսկ թե սառնարանումդ ձմերուկ դեռ մնացել է, ուրեմն ամեն բան դեռ կորած չէ…
August 11th, 2012 at 11:44 pm
չի մնացել, վերջին կտորը մի քիչ առաջ կերա: ուշացար ))