Մարիլու և Բեկոր Փափազյանները ընտրություն ունեին, կամ իրենց հինգ երեխաներին տային անգլիական դպրոցը` international school` Աշտարակի ճամփին ա, ժողովրդի մեջ ասում են` ամերիկյան դեսպանատան դպրոց: Անգլիականը թանկ է տարեկան` 15 հազար դոլար, բայց նրանք հայկական տային, թե անգլիական մեկ է, վճարելու էր ամերիկյան կառավարութունը: Բեկորը ԱՄՆ դեսպանատան USAID ծրագրերի տնօրերնն էր, իսկ ամերիկյան կառավարությունը իր աշխատակիցների երեխաների կրթության վարձը վճարում է: Օմբուդսմեն Արմեն Հարությունյանը հեռուստատեղությամբ ասում էր, թե օտարալեզու դպրոցները անհրաժեշտ են, որ սփյուռքահայերը կարողանան գալ ու երեխաներին տալ իրենց ուզած կրթությանը: Բայց իրականում կան` և ռուսական դպրոցներ և անգլիական դպրոց: Օրինակ Վարդան Օսկանյանի երկու զավակները գնացել են այդ դպրոցը` international school, չնայած ինքը ոնց որ խախտել է օրենքը, որպես Հայաստանի քաղաքացի չէր կարող իր զավականերին օտար կրթության տալ: Դե ոչ միայն Օսկանյանը, էդ դպրոցում էլի կան Հայաստանի քաղաքացիների էրեխեք: Ուրեմն սփյուռքհայերը ընտրության հնարավորություն ունեն: Փափազյանները ընտրեցին հայկական դպրոց, Անանիա Շիրակացու անվան հայկական մասնավոր դպրոցը: Ինչո՞ւ: Զանգում եմ հարցնեմ:
«Մենք եթե Հայաստան եկած ենք, ուրեմն որոշել ենք, որ երեխաները գնան հայկական դպրոց»,-ասում է Մարիլուն: Արդեն հինգ տարի է Հայստանում են:
Ավագ որդին, Վահագնը Լոս Անջելեսում մինչև ութերորդ դասարան սովորել էր անգլիական դպրոցում, չորս տարի էլ էստեղ հայկական դպրոց գնաց ու էս տարի ընդունվեց Հարվարդ: Իսկ երկու փոքրերը` Սանահինն ու Վեմը այս տարի ընդունվեցին դպրոց:
Բայց հեռախոսային խոսակցությունը մենակ էս պատասխանով չավարտվեց:
Ինչո՞ւ, դու դե՞մ ես օտարալեզու դպրոցներին, հարցրեց Մարիլուն:
Մարիլուն էլ Բեկորն էլ ասում են, թե արդյո՞ք հայերենը պահելու ճիշտ ճանապարհը արգելելն է օտար լեզվով դպրոցը: Ես հակաճառում եմ` մի ժողովուրդ որ դեռ անկախություն էնքան էլ չի ուզում ունենա, միլիոնով ստորագրություն ա հավաքում որ Ռուսաստանին ու Բելոռուսին միանա, բացես օտարալեզու դպրոց, անկախությունը կկորցնես, հենց ուզեցի հիշել Սովետը, երբ հայերը ղրդաբով ռուսական դպրոց էին գնում, ասեցին`հա, գիտենք դա: Բեկորը հարցնում է, ուրեմն արդյոք հայաստանի անկախությունը այնքան թույլ է որ պետք է նման արգելքներ ստեղծել: Նրանք ասում են, որ մրցակցությունը կբարձրացնի նաև մյուս դպրոցների որակը: Ես էլ եմ ասում`մրցակցություն թող լինի տարբեր մեթոդների մեջ բայց ոչ տարբեր լեզուներով դպրոցների: Բայց, սպասի, ավելի լավ է հարցեր տամ, քան բանավիճեմ:
Մարիլուն ասում է, որ իր շրջագայած երկրներում օտարալեզու դպրոցներ հանդիպել է շատ տեղեր` Եգիպտոսում` անգլիական, Իսպանիայում ու ԱՄն-ում` Ֆրանսիական, իհարկե բոլորն էլ մասնավոր են, պետական օտարալեզու դպրոց չկա: Ասում եմ, որ կրթության նախարարությունը ծրագրում է բացել օտարալեզու հենց պետական դպրոցներ: Բայց սպասի, Էրեկ հասրակության ներկայացուցիչների հետ իր հանդիպումների ժամանակ Աշոտյանը արդեն նահանջել է, իմ տեղեկությամբ, ասել է, թե պետք է օտարալեզու դպրոցները լինեն մասնավոր և հինգերորդ դասարանից: Կարծում եմ որ էլի կնահանջի մինչև 8-9-րդ դասարան ու կկատարեի «Ժառանգության» առաջարկը («Ժառանգություն» կուսակցությունը գտնում է, որ Հայաստանում օտարալեզու դպրոցները կարող են լինել միայն ոչ պետական եւ սահմանափակ թվով ավագ դպրոցներ», 13 մայիսի):
Մարիլուն ասում է, որ շատ լավ կլիներ Հայաստանում բացվեին IB (International Baccalaureate) համակարգի դպրոցներ, սա միջազգային կրթական համակարգ է ընդհանուր կրթական որակի վերահսկողությամբ: Ասում է, որ Վրաստանում կա IB անգլիական դպրոց, ու ասում են թե շատ որակով է: Իսկ Հաայստանում չկա ու տարեկան դրսի IB դպրոցներից, մասնավորապես Թայլանդի դպրոցից, գալիս են ու Հայաստանի դպրոցներից ` Անանիա Շիրակացի, Ֆիզմաթ, մի 7-8 երեխա տանում են իրենց մոտ սովորելու: Ո՞ր տարիքից: Ավագ դպրոցում ուսանելու համար, երևի 14-15 տարեկանից: Նրանք կողմ են, որ բացվեն անգլերեն IB դպրոցներ Հայաստանում` մրցակցություն կառաջանար տեղական դպրոցների համար: Հարցնում եմ, Իսկ IB դպրոցները պարտադիր պիտի անգլերե՞ն լինեն: Չէ, ասում է Մարլիուն, օրինակ Ֆրանսիայում ֆրանսերեն են, Ռուսաստանում ռուսերեն: Լավ, փաստորեն հնարավո՞ր է, որ Հայաստանում էլ բացվեն հայերեն: Գուցե:
Իսկ Կատալոնիայո՞ւմ ոնց է, դպրոցներն ի՞նչ լեզվով են: Նրանք ապրել են մի քանի տարի Իսպանիայում: Կատալոնիայում դպրոցները կատալոներեն են, ասում է Բեկորը: Այսինքն, օրինակ մաթեմատիկա ի՞նչ լեզվով են անցնում: Կատալոներեն: Բայց Կատալոնիան իսպաներենից անջատումը լրացրեց անգլերենի խորացված ուսուցմամբ, այնտեղ բոլորը հիանալի անգլերեն գիտեն, ասում է բեկորը:
Կատալոնիա` Իսպանիայի նահանգ, որ ավելի անկախ է քան ՄԱԿ-ի անդամ որոշ երկրներ:
Բեկորը լուրջ պրոբլեմ է համարում, որ Հայաստանում անգլերեն իմացողները քիչ են: Անգլերենը մի գործիք է, որով կապվում ես համաշխարհային ցանցերին, ինտերնետից արդյունավետ օգտվում ես, աշխարհի հետ կարողանում ես հաղորդակցվել, չիմանս մեկուսանում ես, ու Հայաստանի մեկուսացման պատճառներից մեկն էլ Բեկորը հայերի անգլերեն չիմացությունն է համարում: Բեկորը ասում է, որ եթե լեզվի խնդիր է դրվում ապա պետք է անգլերենի վրա կենտրոնցանել ուշադրությունը, ամենաշատ ինֆորմացիա կարող ես անգլերեն ստանալ, անգլերենով կարող ես շփվել և եվրոպական երկրների հետ, ասենք` Ֆրանսիա, Գերմանիա, Ռուսատան և Ասիայի` Ճապոնիա, Սինգապուր, Կորեա և այլն, մի խոսքով բոլոր երկրների հետ, իսկ ռուսերենով ու ասենք գերմաներենով կամ ֆրանսերենով սահմանափակ երերների հետ:
Ճիշտ, մտածում եմ պետությունը ավելի լավ է մենակ մի օտար լեզվի, այն էլ անգլերենի վրա փող ծախսվի, ռուսերենի դասերն էլ քչացնեն(չասեմ հանեն, որ ոմանք չվատանան) ու դրա գումարը դնեն անգլերենի որակը բարձրացնելու վրա, թե չէ ուզում են դպրոցում պոլիգլոտներ արտադրեն, մեծ-մեծ խոսան`ամեն աշակերտ մինիմում երկու օտար լեզու պիտի սովորի, իսկ արդյունքում ոչ մի լեզու էլ չսովորեն:
Իսկ ի՞նչն է պատճառը, որ Հայաստանում 12 տարի դպրոց են գնում երեխաները անգլերեն ու ռուսերեն չեն սովորում: Անգլերենի ուսուցիչները շատ վատ անգլերեն գիտեն, ասում են Մարիլուն ու Բեկորը, Շիրակացու ամենալավ անգլերենի ուսուցչուհին Վահագնի համար երաշխավորագիր գրեց մեջը լիքը սխալ: Էն էլ Շիրակացին, որ Հայաստանի ամենալավ դպրոցներից մեկն ա համարվում: Մյուս առարկաների դասավանդումից դժգոհ չեն, միայն անգլերենից են դժգոհ: Բեկորը ասում է, որ հիմա Հայաստանի պարագայում անգլերենի դասավանդման մեթոդը գլխավորը չի, ուսուցիչները անգլերեն չգիտեն, կարևորը մասնագետների որակն է, որ լավ իմանան տարբեր մեթոդներն էլ արդյունք կտան: Թե ինչպե՞ս այս հարցը պիտի լուծել, պետք է քննարկել, գուցե հատուկ անգլերենի ուսուցիչների պատրաստման մանկավարժական որակյալ բարձրագույն դպրո՞ց բացվի, մտածում է Բեկորը կամ խիստ պահանջներով ուսուցիչների որակավորում անեն ու ատեստավորում, և ուսուցիչը իմանա, որ եթե իր անգլերենի վրա չաշխատի կզրկվի աշխատանքից:
Հիմա, էս մի տարուց ավելի, Բեկորը «Ազգային մրցունակության հիմնադրամի» տնօրենն է ու ասում է, որ իրենց ծրագրերից մեկը երկրի համար լեզվական ստրատեգիայի մշակումն է, թե ինչպես անել, որ Հայաստանում լեզվական բեկում մտցվի, որ Հայաստանը կարողանա շփվել աշխարհի հետ: Իսկ որ լեզո՞ւն է լինելու դա: Բեկորը ասում է, որ դեռ այդ հարցը քննարկվում է, բայց անգլերենը կլինի, եթե խնդիր է դրվում, որ Հայաստանը մասնակից լինի համաշխարհային ցանցերին, ուրեմն, պետք է անգլերենի իմացությունը շատացնել:
Մի ձև ասեմ, ասում է Բեկորը, օրինակ, լավ ձև կլինի, որ վերացնեն ֆիլմերի դուբլյաժը ու հեռուստատեսությամբ և կինոդահլիճներում ֆլիմերը ոչ թե դուբլյաժով ցույց տան, այլ հայերեն սուբտիտրերով: Ինքը մինչև 11 տարեկան Բեյրությում է եղել, անգլերեն չի ուսանել, բայց ամերիկյան ֆլիմերը է դիտել ֆրանսերեն ու արաբերեն սուբտիտրերով: Որ ԱՄն գնացին, նկատեց, որ ինչ որ չափով գիտի անգլերեն: Անգլերեն ֆիլմերի շնորհիվ սովորել է լեզուն: Դա ուսումնասիրված է, որ արդյունավետ միջոց է լեզու սովորելու համար:
Եսիմ, արժի՞ որ հայկական tv-ներով հայերեն սուբտիրտրերով տային անգլերեն ֆիլմերը, համ էժան կնստեր, փող չէին ծախսի դուբլյաժի վրա, համ էլ ժողովուրդը անգլերեն կսովորեր:
May 16th, 2010 at 1:40 pm
Այստեղ սփյուռքահայերի արտահայտած կարծիքները, որ հենված են կոնկրետ փորձի վրա, մեզ համար շատ կարեւոր են: Լավ է, որ նման մարդիկ ուղղակի մասնակցություն ունեն գործին, օգտակար կլինի մեր կրթական համակարգի համար:
May 16th, 2010 at 7:26 pm
Ես ծնվէլ էմ Հայաստանւմ: 1974-ից 1984թթ հաճախէլ էմ 2-րդ զանգվածի 139 անգլիական թէքւմօվ միջն. դպրօցը:1985-ին մէր ընտանիքը մշտական բնակցւթյւն հաստատէց արևմտյան Բէռլինւմ: 7 տարի դժգօհ ապրէլօվ Բէռլինւմ, էս մէնակս տէղափօխվէցի Ա.Մ.Ն 1 տարի Los Angelos և 9 տարի Las Vegas-ւմ էմ ապրէլ: 2002-ին ամւսնացէլ Երևանւմ և վէրադարձէլ Բէռլին ւր ապրւմ էն ծնօղնէրս և եղբայրս իր ընտանիքօվ:Ահա 25 տարի է ինչ ապրւմ էմ Հայրէնիքից դւրս, եղէլ էմ շատ երկրնէրւմ և ցանկւթյւն ւնէմ կիսվէլւ նրա հէտ ւմ կհէտաքրքրի իմ տէսակէտը:
Մէկ ամիս է ինչ վէրադարձէլ էմ Սինգապւրից, 710քառ.կմ և 4,6 մլն. բնակչւթյւն ւնէցօղ երկիր, Հայկական եկէղէցի շինված 1836 թ-ին և մօտ 50 հօգիանօց ակտիվ Հայ համայնք :Ասէմ ինչւ էմ այս ամէնը շէշտւմ:Եկէղէցին և համայնքը կապ չւնի բւն ասէլիքիս:Սա մի ՓՕՔՐ երկրի մասին է խօսքը ,որտէղ ապրւմ էն 4,6 միլ մարդ,նւյնքան ինչքան Հայաստանի բնակչւցիան 3միլ գւմարած 1,4 որ արտագաղթէլ էն 1990 թվականնէրից: Այս երկիրը համարվւմ է աշխարհի հարւստ և զարգացած էրկրնէրից և շէշտէմ չւնի բնական ոչ մի հաիստւթյւն,ինչպէս նաև Հայաստանը բայց ահռէլի տարբէրւթյւն կա այս երկրնէրի մէջ:1959թ-ին երբ Lee Kuan Yew-ն ընտրվէց երկրի նախագահ ամէն ինչ փօխվէց, այդ հէտամնաց,անկարգապահ, կէղտօտ,անգրագէտ ժօղօվւրդը 30 տարվա մէջ փօխվէց և հիմա 50 տարի հէտօ ամէնակրթված ազգէրից է,որը ապրւմ է առաջադէմ գէրզարգացած երկրւմ,ինչ որ տէղ ավէլի առաջ քան Եվրօպան և Ա.Մ.Ն.-ն:
Մի տարի առաջ էր երբ Lee Kuan Yew-ն Հայաստանւմ էր և նա մի շատ կաիևօր խօրհւրդ տվէց Հայւթյանը,նա ասաց որ երկրի բարգավաճման հիմնական բանալին Անգլէրէն լէզվի լավ գիտէնալւ մէջ է: ԵՎ ինչ այս մարդը որ խօսւմ է սէփական նախաձէռնած հաջօղւթյւնից ինչը տէսանէլի է այսօր, մէր կօմսօմօլ,քաղքէնի,գավառական ղէկավարնէրը առհամարէցին և ոչ միայն ղէկավարնէրը այլ նաև ժօղօվրդի մէծ մասը որ նւյնպէս տառապւմ է ռւսական ԿԱՐՕՏԱԽՏՕՎ:Ինչ, որտէղ,երբ ահա ազգիս ռւս գավառական,քաղքէնի պատկէրը:
Մի ՇԱՏ կարևօր հարձ:
Դւ ւնէս 2 զավակ 1-ը գիտի շատ լավ անգլէրէն և Հայաստանւմ էնք կիմանա բավարար ռւսէրէն իսկ մյւսը շատ լավ ռւսէրէն:Այս զավակնէրից 1-ինը կարօղ է աշխարհի ցանկացած վայրւմ շփվէլ մարդկանց հէտ գօրծ գտնէլ,իսկ 2-րդ ողօրմէլին՝ միայն ռւսաստան ,Կիրգիզ,Ղազախ,Ւզբէկ,Բէլառւս,Ւկրաինաի կէսը և վէրջ: Հիմա ձէր ձէռքւմ է ձէր երէխանէրի ապագան կամ ամբօղջ աշխարհն է ոտքիդ տակ կամ էլ սահմանափակ մի տարացք:Էս իմ շրջապատւմ խօսւմ էմ հնարավօրինս անարատ Հայէրէն և քաջալէրւմ մյւսնէրին որ նւյնը անէն: Իմ զւյգ 7 տարէկան զավակնէրս էլ էնխօսւմ Հայէրէն, չօգտագօրծէլօվ ռւսէրէն,թւրքէրէն,պարսկէրէն բառէր որը շատ էն օգտագօրծւմ Հայաստանւմ, իրէնց իսկ Հայրէնիքւմ (ցավօք սրտի գէրմանէրէն խառնւմ էն քանի որ օտարւթյան մէջ էնք):
Այսքանը գրէլօվ ինչ էմ ւզւմ ասէլ,կրթվէնք Հայէցի մէր դպրօցնէրւմ, Հայէրէնը բարձր մակարդակօվ որ հիմքը ամւր լինի իսկ Անգլէրէնը ինչպէս մէր ժամանակ էր, թէքւմօվ դպրօցնէրւմ բայց ավէլի բարձի մակարդակօվ ,լինի երկրօրդ լէզւ որ շփվէնք ԱՇԽԱԻՀԻ հէտ, ես իմ օրինակօվ կարօղ էմ ասէլ:
Արմէն
Բէռլին
May 17th, 2010 at 1:41 am
Սուբտիտրերը բավականին օգտակար են: Եվ ֆիլմի համ ու հոտը չի կորչում վատ նմանակման պատճառով և լեզուն ես լսում ու թարգմանում սուբտիտրերի միջոցով: Ես իմ փորձից եմ ասում:
Իսկ դպրոցներում եթե որակյալ անգլերեն սովորեցնեն չորս հինգ տարին բավարար է լեզուն բավարար տիրապետելու համար: Խնդիրը այն է, որ բրյուսովից կամ ռոմանոից դուրս եկած անգլերեն լեզվի մասնագետները լեզվին լավ չեն տիրապետում: Մեծ հաշվով համալսարան ընդունման համար պահանջվող անգլերեն լեզվի իմացությունից այն կողմ կրթությունը չի գնում:
Գալով ռուսերեն լեզվին, այն արդեն որպես գիտության, ինովացիայի կամ ստեղծագործման լեզու մեռած է: Ռուսերենով այսօր համարյա բան չի ստեղծվում, ռուսներն են ամեն ինչը անգլերենից թարգմանում կամ արևմուտքից վերցնում: Ինչու՞ չգնալ միանգամից դեպի աղբյուրը:
May 19th, 2010 at 11:08 pm
Subtitrerov filmer voroshaki zhameri, shat ogtakar klini.
bajc hamadzayn chem, vor ruseren& vorpes gitutyan, stexcagorcutyan u norararakan lezu merac e, menq nuynisk hayereni masin, vor anhamemat poqr masshtabnerov e kirarvum, nman ban chenq asum.
May 20th, 2010 at 6:29 am
I raised 2 children in Armenia through the Armenian school system. They learned English but this was more at my effort and their interest than what was offered in school. In any country the parent factor is very important. I dont think it is necessary to establish foreign language schools and create more schisms and divisions between elitar and hasarag people. There are many ways to learn a language. Best is to travel, to interact with foreign language speakers, to read and best of all watch movies and use the internet. If a child wants to learn there is no holding him back.
My problem was for children to learn Russian as there are no classes for Russian as a second language. Kids come to school already knowing some russian and the text books are created for those who already know russian.
Learning a foreign language is a problem at large for many countries but those who want to learn don’t necessarily go to foreign schools. The most one learns is during college years and through college exchange programs.
May 20th, 2010 at 6:40 am
Mi ban em moratsel asel: aveli meds problem aysorva mer tbrotsnerum da usutsichneri goghmits phizicagan prnutiunn e. Esd World Vision 77% erekhanerin yentargvads en prnutian tbrotsum usutsichneri goghmits – hayastanum. Dra masin ov e khosum, gam khanrain khorurt@ antrantarnum????
May 22nd, 2010 at 9:24 pm
Ես վերջին մեկ տարին դասավանդել եմ Հնդկաստանում գտնվող Հայոց Մարդասիրական ճեմարանում, որտեղ դասավանդվող առաջին լեզուն անգլերենն է: Այսինքն ուսուցումը կատարվում է անգլերենով, աշակերտները հիմնականում Իրանից, իրաքից և Հայաստանից են: Առնվազը մեկ տարում երեխաները կարողանում են շփվելու համար բավարար գիտելիքներ ստանալ անգլերենից: Ես չէի ասի, որ հնդիկ ուսուցիչների անգլերենը բարձր մակարդակի վրա է, պարզապես պարտադրված շփումը բերում է լեզվի իմացության: Ցավով պետք է նշեմ, որ նրանք ավելի լավ գիտեն անգլերեն քան հայերեն և նրանց մոտ ձևավորվել է մտածելակերպ, որ հայերենը պետք չէ. : Օրինակ Իրաքից եկած Ջանը նշում է. : Ասածս այն է, որ անգլերենը այո կարևոր է ժամանակակից աշխարհում, սակայն, թող այն չազդի մեր լեզվի իմացության վրա, առավել ևս այսօր արդեն մենք ունենք նման խնդիր
May 24th, 2010 at 2:18 am
Կատալոնիայի օրինակը, անշուշտ, հիանալի է: Իսկապես Կատալոնիան դե յուրե անկախ շատ երկրներից, օր. Հայաստանից, շատ ավելի անկախ է: Տվյալ երկրի քաղաքացիների` դեպի իրենց լեզուն ունեցած վերաբերմունքով նաև կարելի է դատել անկախ պետականության նրանց ըմբռնման մասին: Կասկած չունեմ, որ վաղ թե ուշ Կատալոնիան կհասնի իր անկախության իրավական ճանաչմանը:
May 27th, 2010 at 3:33 am
Երեւի թէ պէտք չէ այսքան վախնալ «օտարալեզու դպրոցներ»էն: Հարցը անոնց հիմնադրուի՞լն է, թէ պետական դպրոցներուն մակարդակի հարցը ընդհանրապէս: Եթէ լաւ պետական կրթական համակարք ունենանք, թող աշխարհի բոլոր լեզուներով ալ դպրոցներ բացուին, բայց նախ համակարգը անշուշտ:
Իսկ Անգլերէն սորվելու համար, ֆէյսբուքը բաւարար չէ՞: Դուբլյաժը ամէն պարագայի պէտքէ վերացուի..
Իսկ Սփիւռքահայերու մէկ մասին օտար լեզուներով դպրոց պէտք չէ որ գան, այլ Արեւմտահայերէն դասապահեր պետական դպրոցներուն մէջ: