Հասունացել է Արցախի միջազգային ճանաչման պահը, ինչը պետք է սկսել ԵՄ–ում. «Եվրոպական ազատ դաշինքի» փոխնախագահ

Օրերս Արցախ է այցելել Եվրոպական խորհրդարանի «Եվրոպական ազատ դաշինքի» պատվիրակությունը, որը ներկայացնում են Բասկերի երկիրը: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում նրանք մասնակցել են Արցախի ժողովրդավարական կուսակցության համագումարին: Թե որն էր այցի նպատակը կամ համագործակցության հետագա ծրագիրը պարզելու համար, Tert.am-ը զրուցեց Արցախից վերադարձած «Եվրոպական ազատ դաշինքի» փոխնախագահ Միգել Մարտինես Թոմիի հետ, ասում է, որ հասունացել է Արցախի միջազգային ճանաչման պահը, և դա պետք է սկսել Եվրոպական Միության երկրներից։

- Դուք ընդամենը երկու օր առաջ եք այցելել ԼՂՀ, ի՞նչ տպավորություններ ստացաք: Թեև դժվար է մեկ այցից հետո խոսել որևէ երկրի ժողովրդավարական լինելու մասին, սակայն այնուամենայնիվ, ինչպես եք գնահատում Արցախում ժողովրդավարության հիմքերը:

– Իհարկե, առաջին այցից հետո դժվար է ինչ-որ բան ասել, բայց ամենակարևորը, որ կարող եմ ասել, ժողովուրդը ապրում է հանգիստ մթնոլորտում: Պետք է նշեմ, որ Արևմտյան Եվրոպայում ԼՂՀ-ի թեման լրատվականների առաջին էջերում էր մինչև 1994թ-ը, երբ պատերազմական իրավիճակ էր, բայց զինադադարի կնքումից հետո ուղղակի անհետացավ Ղարաբաղի թեման: Մենք 20 տարի անց արձանագրեցինք, որ ԼՂՀ-ն՝ որպես պետություն և նրա ժողովուրդը գործում են որպես լիակատար ինքնուրույն միավոր, ժողովրդավարական կոնսոլիդացված սկզբունքներին համապատասխան և երկրում տեղի ունեցող գործընթացները ընթանում են ՄԱԿ-ի կանոնադրության հիմնական սկզբունքներին համապատասխան:

Մենք գտնում ենք՝ հասունացել է այն պահը, որ Արցախը արդեն անցնի միջազգային ճանաչման ուղին, ինչը պետք է սկսել Եվրոպական միությունում: Չկա հետադարձ ճանապարհ Արցախի համար, քանի որ նրանք արդեն այնտեղ են, որտեղ միշտ ցանկացել են լինել:

– Գիտենք, որ ԼՂՀ-ում հանդիպել եք ԱԺԿ-ի ղեկավարների հետ, մասնակցել կուսակցության համագումարին, ո՞րն էր նպատակը և ի՞նչ արդյունքներ արձանագրեցիք:

- Դեռևս փետրվարին ԱԺԿ-ի ղեկավարը՝ Աշոտ Ղուլյանը, հրավիրվել էր մասնակցելու «Եվրոպական ազատ դաշինքի» գլխավոր համագումարին: Այն ժամանակ մենք հանդիպեցինք ու խոսեցինք, լսեցի իրեն և ես պատիվ ունեի նրան ներկայացնելու Բյուրոյի մյուս անդամներին: Այնուհետև կազմակերպվեց այց դեպի Արցախ: Մեր համագործակցության հաջորդ փուլը պետք է լինի «Եվրոպական ազատ դաշինքին» ԱԺԿ-ի՝ դիտորդական կարգավիճակով անդամակցությունը:
Սովորաբար առնվազն մեկ տարի դիտորդական կարգավիճակ են ստանում նույնիսկ ԵՄ անդամ երկրների կուսակցությունները, որից հետո նոր հավակնում են ամբողջական անդամակցության: Պարզապես մեզ համար կարևոր էր, որ տեղում ծանոթանայինք իրավիճակին, այդ պատճառով ընդունեցին Աշոտ Ղուլյանի և ԱԺԿ-ի հրավերը այցելելու Արցախ: Մենք մասնակցեցինք կուսակցության համագումարին և կարող եմ ասել, որ այն իսկապես ժողովրդավարական հիմքերի վրա է՝ իր անդամների ազատ կամընտրությունը, ղեկավարության ազատ ընտրությունը հենց դա էին ապացուցում: Հատկապես զարմացրեց այն, որ նրանք ձևավորել են իրենց սեփական ժողովրդավարական ավանդույթները, որոնք հարմոնիկ ինտեգրվում են համաշխարհային ժողովրդավարական տեսլականի մեջ:

– Իսկ ի՞նչ կտա դիտորդի կարգավիճակը ԱԺԿ-ին ու հատկապես Արցախին «Եվրոպայի ազատ դաշինքի» շրջանակում:

– Նման կարգավիճակ ունեցող կուսակցությունները, ընդհանուր առմամբ, ստանում են բոլոր այն առավելությունները, որոնք ստանում են բոլոր անդամ կուսակցությունները, բացառությամբ քվեարկելու իրավունքից: Նրանք չենք կարող գործադիր մարմնի անդամ լինել, բայց դառնում են ընդհանուր խորհրդի անդամ: Ամենակարևոր արտոնությունն այն է, որ ստանում են մուտք դեպի տարատեսակ ինֆորմացիա, ունեն որոշումների կայացման գործընթացի վրա ազդեցություն: Ունեն նաև ավելի մեծ հնարավորություն համագործակցելու եվրոպական կառույցների հետ: Օրինակ՝ եթե Արցախը ստանա դիտորդի կարգավիճակ, կարող ենք Արցախում տիրող իրավիճակի մասին համատեղ փաստաթղթեր ու դիմումներ մշակել և եվրոպական խորհրդարանի ամբիոնից ուղղել եվրոպական այնպիսի կառույցների, ինչպիսիք են Եվրահանձնաժողովը, նախարարների խորհուրդը և այլն:

– Հնարավո՞ր է, որ «Եվրոպական ազատ դաշինքի» կողմից Եվրոպական խորհրդարանում ԼՂՀ-ի անկախությունը ճանաչելու հարցը բարձրացվի:

– Իհարկե, մեր դաշինքի գործունեության հիմնական թիրախը ազգերի ինքնորոշման իրավունք է, և մենք նպատակ ենք հետապնդում առաջ մղել այն ուղղությունը, որ յուրաքանչյուրս ունի ազատ կամընտրության արդյունքում իր ապագան որոշելու իրավունք: Այդ սկզբունքը ամրագրված է միջազգային իրավունքի մեջ: Մենք համոզված ենք, որ ցանկացած ազգ, որը հետապնդում է ազատ կամընտրության ոգով ինքնորոշման իրավունքը, կարող է գնալ դեպի անկախություն՝ ՄԱԿ-ի կոնվենցիաների համաձայն և ընդհանրապես միջազգային իրավունքի բոլոր նորմերի համաձայն:

– Սովորաբար օտարերկրյա պաշտոնյանները կամ մշակութային գործիչները, որոնք այցելում են Արցախ հայտնվում են Ադրբեջանի «սև ցուցակում»: Դուք չե՞ք վախենում հայտնվել այդ ցուցակում, Ձեզ դա չի կաշկանդու՞մ:

– Ես արդեն այդ ցուցակի մեջ եմ, ես չեմ կաշկանդվում, որովհետև ինձ դրա մասին նախապես զգուշացրել էին: Պետք է ասեմ, որ այն վարքագիծը, որը Ադրբեջանն է դրսևորում, ընդհանրապես ժողովրդավարական չէ, ավելին՝դեմ է այդ սկզբունքներին և ընդհանրապես կոնսոլիդացված երկրին հարիր չէ:

Պետք է նշեմ, որ այն փաստը, որ ԼՂՀ-ն ժամանակին ընդգրկվել է Խորհրդային Ադրբեջանի տարածքի մեջ և բռնակցվել է, բացարձակապես ադրբեջանական ներկայիս հասարակության մեղավորությունը չէ, բայց մյուս կողմից էլ՝ Արցախի ժողովրդի մեղքը չէ: Եկե՛ք ընդունենք, որ այդ բռնակցումը սովետական կայսրության ավտորիտար իշխանության որոշումն էր, որը չէր կարող արտահայտել այս կամ այն ժողովրդի իրական շահը, կամընտրությունը:

Եկե՛ք փաստենք, որ միջազգային իրավունքի տեսակետից, հատկապես գաղութայնացման դեմ օրենքի շրջանակներում, ղարաբաղյան այս բռնակցումը ընդհանրապես վավերականության որևէ ուժ չունի: Մյուս կողմից իմ տպավորությունն այնպիսին է, որ Ադրբեջանական ներկայիս հանրապետությունը, որը շատ խնդիրներ ունի ժողովրդավարության հետ, այնքան էլ մեծ կամք չունի պատերազմ սկսել ու գրավել այն ինչ երբեք իրեն չի պատկանել: Այս խնդիրը չպետք է լուծվի ուժի կիրառմամբ: Ադրբեջանը ունի զարգացած մշակույթ և կենսամակարդակ, որը իմաստ չունի փչացել, իր զավակներին ուղարկելով ռազմաճակատ, որպեսզի փորձի գրավել այն, ինչը ի սկզբանե իրեն չի պատկանել:

– Ընդամենը մի քանի օր առաջ Իսպանիայի Նավարայի Ինքնավար Շրջանի խորհրդարանը վավերացրել է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող հռչակագիրը: Ինչպես գիտենք Բասկերի խորհրդարանը ևս ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը: Հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ Իսպանիան ևս սկսի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթաց:

– Ես հուսով եմ, որ Իսպանիայի մնացած նահանգների խորհրդարանները կընդունեն ցեղասպանության ճանաչմանն ուղղված հռչակագրերը, ինչպես դա տեղի ունեցավ Նավարայի խորհրդարանում: Սա ոչ միայն պատմական արդարության վերականգնում է, այլ նաև մեծ պոտենցիալ է պարունակում հայ և թուրք ժողովուրդների մերձեցման համար: Ցեղասպանությունը ցեղասպանություն է, և դրա հիմքում կարող են տարբեր գործոններ ընկած լինել, բայց այսպես թե այնպես բոլոր ժողովրդավարական պետությունները ճանաչում են իրենց անցյալում տեղի ունեցած ոճրագործությունները, այդ թվում զանգվածային սպանությունները, հատկապես անմեղ բնակչության դեմ ուղղված: Մենք հավատացած ենք, որ Թուրքիայի բնակչությունը կազմված է բավական առաքինի մարդկանցից, որոնք ընդունելով, որ Թուրքիան ունեցել է փառահեղ անցյալ, այնուամենայնիվ պետք է ընդունեն, որ ունեցել են նաև սև բծեր ու դրանցից մեկը Հայոց ցեղասպանությունն է: Կարևոր չէ, թե որքան դժվար է այն ընդունել դա, բայց սրանք դասեր են, որոնք պետք է կարողանանք քաղել մեր անցյալից: Սա միայն թուրքերի համար դաս չէ, այլ՝ բոլոր ազգերի: Իսկ հաջորդ դասը՝ ներելու, հարաբերություններ վերականգնելու և առաջ շարժվելու համար ուժ գտնելու կարողությունն է:

– Ձեր այցը դեպի ԼՂՀ կազմակերպել է «Հայաստանի եվրոպացի բարեկամներ» կազմակերպությունը: Ինչպե՞ս կգնահատեք նրանց աշխատանքը

– Կարծում եմ, որ այս կազմակերպությունը բավական մեծ գործունեություն է ծավալում՝ հատկապես մարդկանց միավորելով, կապեր հաստատելով եվրոպական տարբեր կառույցների հետ, հայկական և ղարաբաղյան իշխանությունների միջև, մասնավորապես, իրենց միջոցով ենք մենք կարողացել կապ հաստատել արցախյան ԱԺԿ ներկայացուցիչների հետ:

Ես առաջին անգամ եմ աշխատում այս կազմակերպության հետ, բայց շատ տպավորված եմ նրանց պրոֆեսիոնալիզմով և արդյունավետ աշխատաոճով: Ես հետևել եմ եվրոպական կառույցների հետ նրանց աշխատանքին: Նրանք հսկայական աշխատանք են կատարում նաև հայկական մշակույթի տարածման համար։ Ինչպես նաև տարածում են այնպիսի արժեքներ, ինչպիսին է խաղաղությունը, ազատությունը և համագործակցությունը, ինչին ուղղված է բոլորիս գործունեությունը: