Մարտահրավեր միասնությանը. Մարտիրոսյան-Բայադյան զրույցը (մաս 5)

00:00 • 29.11.14

Ռաֆայել Իշխանյանը պաշտպանում էր «հակասովետական ուղղագրությունը»
Ռաֆայել Իշխանյանը պաշտպանում էր «հակասովետական ուղղագրությունը»

Տեքստիս  առաջին մասերում ներկայացնում էի, որ boon.am-ով մտավորական Հրաչ Բայադյանի և լեզվաբան Հրաչ Մարտիրոսյանի «Հայոց լեզվի մարտահրավերներ» զրույցը ամենևին էլ հայերենին ուղղված սպառնալիքներին չի վերաբերում, այլ դրա անվան տակ նրանք փորձում են անհիմն մեղադրանքներով  ոչնչացնել հայոց հնագույն պատմության և հայերի ծագման վերաբերյալ այն հայացքներ ունեցողներին, որոնք իրենց համար անընդունելի են: Նաև  գիտականության անվան տակ  քաղաքական պայքար են տանում դասական ուղղագրության վերակագնման գաղափարի դեմ:

Այս մասով ավարտում եմ նրանց երկխոսության անդրադարձս:

Սկիզբը այստեղ , այստեղ , այստեղ և այստեղ

«Լեզուն չի պատկանիր լեզուաբաններուն, ինչպէս պատմութիւնը չի պատկանիր պատմագէտներուն»,- ասում է Մարկ Նշանյանը:

Ինչպես Թուրքիան է պահանջում ցեղասպանության հարցը թողնել միայն պատմաբաններին, նաև՝ Ֆրանսիայում ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող նախագծի դեմ ելույթ ունեցողները պնդում են, թե դա կկաշկանդի պատմաբանների աշխատանքը, այնպես էլ սովետական ուղղագրության կողմնակիցներն են պնդում, որ ուղղագրական խնդրով միայն մասնագետ լեզվաբանները պետք է զբաղվեն: Երկուսն էլ քաղաքականություն են, սակայն երկուսն էլ այն քողարկում են գիտության անվան տակ: Այդ «գիտականության քաղաքականությունը» հարցը փակելու ճանապարհ է՝ պատմությունը տալիս ես պատմաբաններին, ուղղագրությունը՝ լեզավաբաններին, ու նրանք անվերջանալիորեն քննում են դրանք: Ու հարցը այլևս լուծում չի ստանում՝ ցեղասպանությունը չի ճանաչվում, դասական ուղղագրությունը չի վերականգնվում:

Կոստան Զարյանն էլ է քննադատում այն մտայնությունը, թե ուղղագրությունը լեզվաբանների մենաշնորհն է.

«Ուղղագրական խնդիրը ընդհանուր մշակութային խնդիր է, միանգամայն կապված մեր մտային և հոգեկան կյանքի ընթացքի հետ, և սխալ է նրան անջատել և տալ մասնագիտական և արվեստային բնույթ, ինչպես արած են մինչև հիմա այդ հարցի շուրջը գրողները։

Ու նաև ձգտումը դեպի ձայնական ուղղագրությանը։ Ուղղագրությունը համարում են իբրև միջոց և ոչ նպատակ։ Այդ միջոցը պետք է դյուրացնել։ Պետք է լեզուն դարձնել որոշ անհրաժեշտ նշանների արտահայտական ձև, փշրել նրա զարգացման բնականոն ընթացքը, խառնել, աղավաղել և դատարկել իր պատմական բովանդակությունից։ Ազգային մշակութային և դարավոր հոգեկան աշխատանքի արդյունքը վերածել փողոցային նախնական արտահայտությունների միջոցի։

Հայերեն լեզվի առնվազն քսան դարվա պատմությունը, հարստությունը, գեղեցկությունը, ահավասիկ միանգամայն ջնջված է։ Եվ տեսեք, ինչպես հանուն «լույս»–ի կարելի է գլխով և ոտքով գլորվել թանձր խավարի մեջ»(ամբողջ նյութը այստեղ՝ «Ուղղագրության խնդրի առթիվ»

Հայաստանում լեզվաբան գիտնականների մեջ տարակարծություն չկա, նրանք բոլորը դեմ են դասական ուղղագրությանը:

Մարտիրոսյանի ու Բայադյանի միտքը, թե ուղղագրությունը մասնագետների մենաշնորհն է, իսկ մասնագետն էլ ներկայացնում է, թե պետք է մնա սովետական ուղղագրությունը, կարելի էր վիրավորանք համարել Սփյուռքի գիտնականների հանդեպ, եթե նրանք իրոք Հայաստանն ու Սփյուռքն իրար հետ կապ չունեցող միավորներ չհամարեին: Նրանք գիտե՞ն, որ Սփյուռքում էլ կան գիտնականներ, մասնագետներ: Գիտեն, թե ոչ, բայց այդ հարցը իրենց չի հուզում, եթե կան էլ, այդ մասնագետները թող զբաղվեն միայն արևմտահայերենի խնդիրներով՝ «իրենց դասական ուղղագրությամբ»:

Սա տարածված մտայնութուն է հայաստանյան լեզվաբանների շրջանում, գրեթե նույն կերպ ուղղագրության հարցը որպես միայն Սովետական Հայաստանին վերաբերող խնդիր ժամանակին հոդված է գրել լեզվաբան պրոֆեսոր Ալեքսանդր Մարգարյանը` «Հօգուտ արդի ուղղագրության» վերնագրով (Սովետական մանկավարժ, 1988, հ 6): Հայրս՝ Ռաֆայել Իշխանյանը պատասխան է գրել. «Վերնագրից բնավ պարզ չէ, թե որն է հեղինակի դրույթը, ինչ է հասկանում արդի ուղղագրություն ասելով: Արդի, ինչպես հայտնի է, նշանակում է ներկայիս, այժմյան: Իսկ ներկայումս Խորհրդային Միության հայագիր հայությունը գործածում է 1922-1940 թթ. ուղղագրությունը, սփյուռքի հայությունը՝ մաշտոցյան կամ դասական ուղղագրությունը: Այսպես, մեր մեծարգո հեղինակը գրում է արդի մի ուղղագրության դեմ` պաշտպանելով արդի մյուս ուղղագրությունը» («Խորհրդային  մանկավարժ», 1990թ. հ. 1):

Ուրեմն, երկրորդ անարդարությունը Բայադյան-Մարտիրոսյան զրույցի. հայրենիք կորցրած Սփյուռքի մերժումը և այն մասնագետներին ու մտավորականներին անտեսելը, ովքեր պնդում են դասական ուղղագրության վերականգնման անհրաժեշտությունը (առաջին անարդարության մասին տես նյութիս երրորդ մասում):

Բոլոր լեզվաբանները, որոնց մեջ նաև Մարտիրոսյանն ու նրանց միացած Բայադյանը, մասնագետ  ասելով՝ նկատի են ունենում միայն Հայաստանի լեզվաբաններին, նրանք Սփյուռքի գիտությունը չեն ճանաչում, քանի որ Սփյուռքը «հողի» մաս չի կազմում (Բայադյանն ու Մարտիրոսյանը մասնագետ ասելով, փաստորեն, միայն նկատի ունեն նրանց, ովքեր սովետական ուղղագրությունն են պաշտպանում, իսկ այն պաշտպանում են միայն Հայաստանի լեզվաբանները):

Ահա թե ինչու հորս մահից 18 տարի անց շարունակում են նրա դեմ կատաղած ելույթներ ունենալ ու հերյուրանքներ տարածել, քանի որ Հայաստանում դասական ուղղագրության պաշտպանների մեջ միակ լեզվաբանը Ռաֆայել Իշխանյանն էր: Նա քանդում է այդ պնդումը, թե Հայաստանի մասնագետները դեմ են դասական ուղղագրությանը, ու ահա թե ինչու նրան որպես մասնագետ ոչնչացնելու համար հեռացրեցին համալսարանից:

Հայրս մինչև հիմա հանգիստ չի տալիս նրանց: Լեզվաբան, պրոֆեսոր Արտաշես Պապոյանը 2013-ին «Հայերենի արդի ուղղագրության հիմնախնդիրը» տեքստում գրում է.

«Կան գրագետներ, որոնք հարցի պատմությանը ծանոթ չեն կամ քիչ են ծանոթ, այն էլ առավելապես ժամանակին ոչ անհայտ մատենագետ-գրականագետ-լեզվաբան Ռաֆայել Իշխանյանի ռադիո-հեռուստաելույթներից ու հոդվածներից, որոնք, սկսած 1980-ական թթ. վերջերից, ընդհուպ մինչև իր մահկանացուն կնքելը հնչել են եթերում, հեղեղել հանրապետության կենտրոնական, նաև շրջանային ու գերատեսչական գրեթե բոլոր թերթերի էջերը:

Ավելորդ չենք համարում նշել, որ Ռ. Իշխանյանը մինչև այդ ելույթները, երբ դեռ աշխատում էր ԵՊՀ հայոց լեզվի ամբիոնում և այն ժամանակվա մեր ընկերն ու գործընկերն էր, նոր՝ աբեղյանական ուղղագրության մոլի պաշտպանն էր և իր իսկ մշակած եղանակներով ու մեթոդներով ուսանողներին հիանալի ուսուցանում էր այդ ուղղագրության հիմունքները. ամեն տարի հրատարակում ու վերահրատարակում էր մի փոքրիկ, կարելի է ասել՝ գրպանի գրքույկ՝ «500 բառ» խորագրով, որով ուսանողները (նաև ուսուցիչներն ու աշակերտները, ընդհանրապես հայերենի ուղղագրությունը սովորել ցանկացողները) հեշտությամբ յուրացնում էին դժվար գրություն ունեցող բառերի ուղղագրությունը, դրանով նաև՝ ընդհանրապես նոր ուղղագրության կանոնները:

Փոխվեցին ժամանակները,  փոխվեց երկրի քաղաքական իշխանությունը, եկան նոր բարքեր: Հայտնի պատճառներով Ռ. Իշխանյանը դուրս եկավ համալսարանից, բայց նրա լեզվի ու բազկի զորությունը բնավ չնվազեց: Նոր ուղղագրության երբեմնի ջատագովն ու մունետիկը դարձավ այդ նույն ուղղագրության երդվյալ թշնամին:

Եվ սկսվեց խաչակրաց արշավանքը նոր ուղղագրության դեմ, ու այդ արշավանքի գլխավոր դրոշակակիրը դարձավ  նույն ինքը՝ Ռ. Իշխանյանը»:

Բացարձակ հերյուրանք, հայրս երբեք աբեղյանական ուղղագրության պաշտպան, այն էլ մոլի, չի եղել, Պապոյանը ոչ մի հղում չի կարող ցույց տալ: Այն հանգամանքը, որ Իշխանյանը լեզվաբան էր և իր ուսանողներին ուսուցանում էր գործող ուղղագրությունը, նրա` բարեխիղճ դասախոսի բնութագիրն է ցույց տալիս և ոչ թե այդ ուղղագրության մոլի պաշտպանությունը: Պապոյանը ասում է,  թե իբր հայրս Ղարաբաղյան շարժման  և Սովետական միության փլուզման ժամանակներին հարմարավելով սկսեց պաշտպանել դասական ուղղագրությունը: Մեկ այլ սուտ: Մինչև «ժամանկների փոխվելը»՝ դեռ 1982 թվին «Երևանի համալսարան» հանդեսի թ1-ում Ռաֆայել Իշխանյանը «Մեր ուղղագրական հիմնահարցը» հոդվածում դեմ է արտահայվում նոր ուղղագրությանը: Այս հոդվածը հաջորդ տարի՝ 1983-ին արտատպում են Սփյուռքի` իրար թշնամի երկու թերթեր՝ Բեյրութում դաշնակցական «Ազդակը» (մարտի 17) և Լոս Անջելոսի առաջադիմական «Լրաբերը» (26 փետրվար), նաև առանձին գրքույկով հրատարկվեց Նոր Ջուղայում: Մի մեջբերում այդ հոդվածից, հատուկ այն մասը, ուր մեջբերված է Հովհաննես Թումանյանի վրդովմունքը.

«1922-ին այդ համակարգը արմատապես փոխելու առաջարկներից մեկին օրենքի ուժ տրվեց, առանց այլ կարծիքներ հաշվի առնելու: Առանց նույնիսկ հայ մշակույթի հայտնի նշանավոր դեմքերի տեսակետները լսելու: Հայտնի է, որ ուղղագրական այդ փոփոխությանը կտրականապես դեմ էր հայ մտավորականների ավելի քան իննսունինը տոկոսը, այդ թվում Հ. Թումանյանը, Ե. Օտյանը, Ա. Իսահակյանը, Հ. Հովհաննիսյանը, Վ. Թեքեյանը, Ա. Շիրվանզադեն, Ս. Մալխասյանը, Հ. Աճառյանը, Ն. Ադոնցը, ժամանակի բոլոր Մխիթարյանները և ուրիշներ: Բերում ենք միայն Հ. Թումանյանի բնութագրումը.

«Հայաստանի լուսժողկոմը դեկրետ է հանել փոխելու հայ լեզվի եղած ուղղագրությունը և ընդունելու պրն. Մ. Աբեղյանի առաջարկը: Ես որպես հայ գրող և գրողների միության նախագահ՝ գալիս եմ հայտնելու իմ զարմանքը և բողոքելու էն վարմունքի դեմ, որ ունեցել է Հայաստանի Լուսժողկոմը էս կարևոր խնդրում:

Պրն. Մ. Աբեղյանը մի առաջարկ է արել ու դրել հրապարակ: Շատ լավ, բայց Հայաստանի լուսժողկոմը որտեղի՞ց է իմացել, թե Պրն. Աբեղյանը, և ինքը լուսժողկոմն էլ նրա հետ միասին անսխալական են, որ առանց քննության ենթարկելու առաջարկը, հրամանագրում է ընդունել և միայն դրանով գրել և տպագրել:

Եվ ի՞նչ կարծիք ունի լուսժողկոմը հայ գրողների, հայ բանասերների, մանկավարժների ու հրապարակագիրների վրա: Նա կարծում է, թե հայոց լեզվի խնդիրներում կարելի է նրանց արհամարհել և արհամարհել:

Ճշմարիտ որ զարմանալի է:

Պրն. Աբեղյանի առաջարկը ընդունելի է թե չէ, դա դեռ քննելիք խնդիր է, երբ դա քննելիք խնդիր է, հետևաբար լուսժողկոմի հրամանը անընդունելի է, և եթե էսպես է, ապա նրան՝ լուսժողկոմին մնում է ուղղել իր արած սխալը, ետ վերցնել իր կարգադրությունը, խնդիրը համարել բաց և դնել քննության» (Հ. Թումանյան Երկերի ժողովածու» 6, էջ 158, 1959)»:

Դաշնակցական «Ազդակ» օրաթեթի 1983թ. մարտի 17-ի համարում արտատպված Ռաֆայել Իշխանյանի «Մեր ուղղագրական հիմնահարցը» հոդվածը
Դաշնակցական «Ազդակ» օրաթեթի 1983թ. մարտի 17-ի համարում արտատպված Ռաֆայել Իշխանյանի «Մեր ուղղագրական հիմնահարցը» հոդվածը

Եվ հորս նույն հոդվածից մի կարևոր մեջբերում ցույց տալու համար, որ իրարից անկախ երեք հոգի՝ Կոստան Զարյանը, Մարկ Նշանյանը և Ռաֆայել Իշխանյանը գրեթե նույն բանն են ասում՝ որ ուղղագրությունը լեզվաբանների մենաշնորհը չի.

«Հայերենի ուղղագրական հիմնահարցը միայն փոքր չափով է լեզվաբանական, շատ ավելի մեծ չափով այն ընդհանուր մշակութային, նաև հասարակական-ընկերային, ինչպես և մանկավարժական հարց է, և մեծ սխալ է եղել, որ վերջին տասնամյակներում մեզանում այդ հարցի գլխավոր իրավասուները լեզվաբաններն են համարվել»:

Դասական ուղղագրության վերականգնման վերաբերալ Իշխանյանի հաջորդ հրապարակումը էլի մինչև, Պապոյանի ասած, «ժամանակների փոխվելն» է եղել. 1986 թվին Բեյրութի «Զարթոնք» շաբաթաթերթի ապրիլի 17-ի համարում հայրս հարցազրույց է տվել՝ խոսելով դասական ուղղագրության վերականգնման անհրաժեշտության մասին(իսկ հարցազրույցի տակ նշված է որ այն արվել է 1985-ին): Հենց այս հարցազրույցի պատճառով էլ նրան կանչում են ռեկտորատ:  «Դասական ուղղագրության վնասները» պատմության մեջ հայրս նկարագրում է.

-Ո՞վ է ձեզ թույլ տվել արտասահմանյան թերթին նյութ ուղարկել,- խստաձայն հարցրեց պրոռեկտորը:

Ապշեցի՝ ի՞նչ նյութ, ի՞նչ արտասահմանյան թերթ: Դա ի՞նչ նորություն է:

-Ես արտասահմանյան որևէ թերթի նյութ չեմ ուղարկել:

-Դուք Բեյրութի «Զարթոնք» թերթին նյութ չե՞ք ուղարկել:

-Ոչ:

-Ուղղագրության մասին,- ճշտեց ամբիոնի վարիչը:

Ուրեմն, նա գիտեր, թե ինչու են ինձ կանչել ռեկտորատ: Քիչ հետո պարզվեց, որ բանասիրականի տնօրենն էլ գիտեր:

Հիշեցի թղթակցի հետ ունեցածս հանդիպումը և պատմեցի եղածը:

-Մի՞թե տպվել է պատասխանս: Անկեղծ եմ ասում՝ չգիտեի:

Բոլորը զայրացած սկսեցին նախատել ինձ:

-Դուք չգիտե՞ք, որ արտասահմանյան թղթակիցների հարցերին կարող եք պատասխանել միայն հատուկ թույլտվություն ստանալուց հետո,- հարցրեց պրոռեկտորը:

-Չգիտեի: Բայց դրանում ի՞նչ կա որ: Էդուարդ Աղայանն էլ է նույն թղթակցի միևնույն հարցերին պատասխանել: Հիմա ինչո՞ւ եք ինձ մեղադրում,- ուզում էի ասել, եթե ակադեմիկոսն էլ է նույն բանն արել, ուրեմն ի՞նչ վատ բան կա դրանում:

-Այո, Աղայանն էլ է պատասխանել,- բղավեց ամբիոնի վարիչը,- բայց նա պաշտպանել է սովետական ուղղագրությունը, իսկ դու՝ հակասովետական ուղղագրությունը»(Ռաֆայել Իշխանյան «Իրական Պատմություններ», Երևան, 2004):

Լոս Անջելեսի «Լրաբեր»  եռօրյա թերթի 1983թ. փետրվարի 26-ի համարում արտատպված Ռաֆայել Իշխանյանի «Մեր ուղղագրական հիմնահարցը» հոդվածը
Լոս Անջելեսի առաջադիմական «Լրաբեր» եռօրյա թերթի 1983թ. փետրվարի 26-ի համարում արտատպված Ռաֆայել Իշխանյանի «Մեր ուղղագրական հիմնահարցը» հոդվածը

Ամբիոնի վարիչը լեզվաբան, պրոֆեսոր Հովհաննես Բարսեղյանն էր, իսկ բանասիրականի տնօրենն էլ գրականագետ Գառնիկ Անանյանն էր:

Ռաֆայել Իշխանյանը ուղղագրական ռեֆորմի բերած վնասն ամփոփում է այսպես.

«1922-40 թթ. Ուղղագրական կարգադրությունները, ջնջելով հայերենի դարավոր ավանդույթը, մեր գրավոր խոսքը հավասարեցրին 20-րդ դարում նոր միայն գիր ու գրականություն ստացող ժողովուրդների գրավոր խոսքի ուղղագրական մակարդակին» («Խորհրդային  մանկավարժ», 1990թ. հ. 1):

Այսինքն, ինչպես գիր չունեցող ադրբեջանցիները իրենց հնչյունները հարմրացրին սկզբում արաբական այբուբենին, ապա  կիրիլյան գրերին, հետո լատինականին, այնպես էլ Հայաստանում վարվեցին այդ պահին խոսվող հայերենի հնչյունները հարմարեցնելով մաշտոցյան գրերին:

Դասական ուղղագրությունը վերականգնելուն դեմ Հրաչ Մարտիրոսյանի փաստարկներից մեկն այն է, թե անգրագիտությունը կշատանա, և սովետական ուղղագրությամբ գրված հսկայական ժառանգությունը դժվարամատչելի կլինի ընթերցողների համար(«Դասական ուղղագրության հարցի շուրջ»): Ուրեմն, եթե ուղղագրության հարցում առաջնայինը անգրագիտությունը կանխելն է, ուղղագրությունը այն աստիճան հեշտացնելը որ յուրաքանչյուր հնչյունը համապատասխանի «իր» տառին, ապա Մարտիրոսյանը նոր ռեֆորմի առաջարկ պիտի անի, որ բաղաձայնները ոնց լսվում են, այնպես էլ գրվեն՝ միրգ-միրք, բարձր-բարցր, վարդ-վարթ և այլն:

Հայրս բանասիրական ֆակուլտետի լեզվաբանների այս նույն փաստարկների դեմ գրում է. «Փաստն այն է, որ Երևանի, Շուշիի թեմական կամ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցները, Գևորգյան ճեմարանը և կամ նախքան 1922 թվականը եղած հայկական որևէ ուսումնական հաստատություն ավարտողների ուղղագրական միջին մակարդակը շատ ավելի բարձր է, քան այսօր մեր հանրապետության դպրոցների շրջանավարտների միջին մակարդակը: Մեկ անգամ խախտված ուղղագրական դարավոր մշակույթը ընդհանուրի ուղղագարական գրագիտության ցածր մակարդակի պատճառ է դառնում»(«Խորհրդային  մանկավարժ», 1990թ. հ. 1):

Մարտիրոսյանի և մյուս լեզվաբանների անհանգստությունները գաղափարական հզոր ներուժ ունեցող որոշումների առաջ վերանում են: Շատ ժողովուրդներ հանուն գաղափարի ոչ միայն ուղղագրություն, այլև այբուբեն են փոխում՝ չզգուշանալով, թե ինչպես պիտի ընթերցվի հին այբուբենով գրականությունը, կամ որ դա անգրագիտության կարող է բերել: Քաղաքական ուժերը այդ ժամանակ երբեք չեն հարցնում ինչ-որ լեզվաբանի, թե արդյոք արժե՞ փոխել: Թուրքիան արաբական այբուբենից հրաժարվեց ու անցնավ լատինատառի, բայց դրանից հետո անգրագիտությունը ոչ միայն չշատացավ, այլև նվազեց, գրագիտությունը աճեց: Եվրոպական երկիր դառնալու ազգային ոգևորությունը իր հետ բերեց ոչ միայն տնտեսական հզորացում, այլև կրթական բարեփոխումներ:

Դասական ուղղագրության վերադարձն էլ հնարավոր է այնպիսի գաղափարական վերելքի պահին, որը իր հետ կբերի և՛ կրթական, և՛ տնտեսական բարեփոխումներ:

Իհարկե, այսօր  դատարկվող երկրին և ուծացող Սփյուռքին միայն միասնական ուղղագրության գաղափարը քիչ բան կտա:

Բայադյանն ու Մարտիրոսյանը անհանգստանալու կարիք չունեն. հուսահատ ու կոտրված հոգիների երկրում, ուր քաղաքական ուժերի գաղափարախոսությունը միայն իրարից պատառ փախցնելն է դարձել, ակադեմիական շրջանակները անսասան կպահպանեն սովետական ուղղագրության դիրքերը:





Загрузка...

ԼՐԱՀՈՍՕրվա բոլոր նորությունները

10:46 • 18/11

Ազգերի լիգայի եզրափակիչ փուլը կանցկացվի Պորտուգալիայում

10:10 • 18/11

Տավուշի մարզի Զորական գյուղում մեքենան ամբողջությամբ այրվել է

10:01 • 18/11

Գյումրիում ավտոլվացման կետ է այրվել. մեկ մարդ տարբեր աստիճանի այրվածքներով հոսպիտալացվել է

09:41 • 18/11

«Լուսավոր Հայաստանը» հրապարակել է 157 հոգուց բաղկացած համամասնական ցուցակը

09:18 • 18/11

Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը փակ է, ռուսական կողմում կա կուտակված մոտ 400 մարդատար և 150 բեռնատար ավտոմեքենա

07:06 • 18/11

2018 թվականի լավագույն տեսախաղերի տասնյակը՝ ըստ Time-ի

06:42 • 18/11

Facebook-ն առանձին կայք է ստեղծել՝ թափուր աշխատատեղերի որոնման համար

06:21 • 18/11

Մեղրի-Ագարակ ավտոճանապարհին ՃՏՊ է տեղի ունեցել

05:54 • 18/11

Ֆլորիդայի նահանգապետ է դարձել հանրապետական Ռոն Դեսանտիսը

05:26 • 18/11

Լոնդոնում հրաձգություն է տեղի ունեցել. կան տուժածներ

04:58 • 18/11

ԱՄՆ-ը հավելյալ միջոցներ կձեռնարկի Խաշոգջիի սպանության գործին ներգրավված անձանց նկատմամբ

04:31 • 18/11

Կալիֆոռնիայի քաղաքները գլխավորում են աշխարհի ամենաաղտոտված օդն ունեցող բնակավայրերի ցանկը

03:57 • 18/11

Մահվան ելքով վրաերթ է տեղի ունեցել Կոտայքի մարզում. shamshyan.com

03:27 • 18/11

Ոչ ոք չէր կարող ենթադրել, որ Կալիֆոռնիայի հրդեհները նման հետևանքների կհանգեցնեն. Թրամփ

02:58 • 18/11

Շրի Լանկայից դեպի Եկատերինբուրգ թռչող ինքնաթիռում մայրը դստեր հետ ծեծի է ենթարկել ուղևորներից մեկին

02:29 • 18/11

ՃՏՊ Կարմրաքար-Գորիս ավտոճանապարհին. տուժածներ չկան

01:52 • 18/11

Պորոշենկոն շնորհակալություն է հայտնել Թրամփին` Ուկրաինայի հետ «անսասան համերաշխության» համար

01:25 • 18/11

Ֆրանսիայում բենզինի գնի բարձրացման դեմ բողոքի ցույցերի ժամանակ տուժածների թիվը հասել է 227-ի

00:57 • 18/11

Սիրիայում գնդակոծությունների հետևանքով 18 զինծառայող է զոհվել

00:26 • 18/11

Երևանի Էրեբունի թանգարանի մոտակայքում ավտոմեքենան բախվել է բենզալցակայանին. կան տուժածներ

23:57 • 17/11

Իլոն Մասկը ցուցադրել է Լոս Անջելեսի ստորգետնյա թունելը (տեսանյութ)

23:56 • 17/11

Վերին Լարսում խցանման մեջ հայտնված վարորդների համար սնունդ, տաք ջուր, դեղորայք է ապահովվել. ՏԿՏՏ փոխնախարար

23:51 • 17/11

Սիրիական բանակը վերահսկողություն է հաստատել ԻՊ-ի վերջին հարավային հենակետում

23:41 • 17/11

Շվեյցարացի պանրագործը փորձում է երաժշտության միջոցով պանրին յուրահատուկ համ տալ

23:31 • 17/11

Շատ երկրներ հարցականի տակ են դնում ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում ՀՀ ներկայացուցչի նշանակման արդյունավետությունը, բայց հարցը կորոշվի բոլոր կողմերի շահերը հաշվի առնելով. Վ. Սեմերիկով 

23:16 • 17/11

Ողջամիտ մտահոգությունը որպես մանիպուլիացիա մեկնաբանելը եւ ՀՀ քաղաքացիների զգոնությունը բթացնելը կպաշտպանե՞ն նրանց բնակարանները. Ա. Հովհաննիսյանը՝ ոստիկանությանը

23:02 • 17/11

Վերջապես ՀՀ-ը գիտակցել է, թե ինչպես պետք է իրեն դրսևորի ՀԱՊԿ-ում․ քաղաքագետը՝ Փաշինյանի՝ Լուկաշենկոյի և Նազարբաևին վերաբերող հայտարարության մասին

22:52 • 17/11

Մասնագետները նշել են՝ որոնք են 2019-ին ճանապարհորդների համար ամենավտանգավոր երկրները

22:45 • 17/11

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ օծվել է Նովոսիբիրսկի նորակառույց եկեղեցին

22:35 • 17/11

Ձնահոսքի վտանգի պատճառով Վերին Լարսի ռուսական կողմում 550 մեքենա մնացել է խցանման մեջ

22:24 • 17/11

Մոսկվայում մահացել է երգիչ Եվգենի Օսինը

22:13 • 17/11

ATP ամփոփիչ մրցաշար. Զվերևը հաղթեց Ֆեդերերին և դուրս եկավ եզրափակիչ (տեսանյութ)

22:09 • 17/11

Բելառուսը շարունակում է էթիկային և կոռեկության կոպիտ ոտնահարումը. Ալեն Սիմոնյան

21:53 • 17/11

2019 թ. հուլիսի 1-ից եկամտահարկը դարձնել 23 %, բարձրացնել ծխախոտի և ալկոհոլային խմիչքների ակցիզային հարկը. Հարկային օրենսգրքի նոր նախագիծ

21:48 • 17/11

Ֆուտբոլի Հայաստանի ազգային հավաքականը ժամանեց Շվեյցարիա

21:37 • 17/11

Վիկտոր Ցոյի և «Կինո» խմբի վերջին չհրատարակված երգը թողարկվել է CD տարբերակով

21:32 • 17/11

«Բարսելոնան» գալիք տարվա ամռանը կփորձի ձեռք բերել «Այաքսի» կիսապաշտպանին

21:14 • 17/11

Սերենա Ուիլյամսը պատմել է ամուսնության տարեդարձի օրն ունեցած արկածի մասին

21:00 • 17/11

Բելառուսը Հայաստանի նկատմամբ իրեն դաշնակցային չի պահել, բայց Հայաստանն էլ խախտել է ՀԱՊԿ ընթացակարգերը. Ստանիսլավ Տարասով  

20:52 • 17/11

Սանկտ Պետերբուրգում տղամարդն անցել է բարձրահարկ շենքերի միջև կապված ճոպանով (տեսանյութ)

20:46 • 17/11

Իբրահիմովիչ. «Միլանի» ղեկավարությունը դրժել էր իր խոստումը

20:46 • 17/11

Վիրավորված եմ Բելառուսի կողմից մեր պետությանը հասցված վիրավորանքից. Ա. Աղաբեկյան

20:26 • 17/11

Մբապեն կարող է տեղափոխվել Իսպանիա

20:24 • 17/11

Հայակենտրոն, բալանսավորված․ ինչպիսի մոտեցումներ ունեն ԱԺ ընտրություններին մասնակցող ուժերը ՀՀ արտաքին քաղաքականության հարցում

20:17 • 17/11

Շահումով խաղերից, տոտալիզատորներից շահում ստացող քաղաքացիները հարկվելու են եկամտային հարկով. Հարկային օրենսգրքի նոր նախագիծ

20:09 • 17/11

Թրամփը հայտնել է, թե ում է ցանկանում տեսնել Կոնգրեսի խոսնակի պաշտոնում

19:56 • 17/11

Շենգավիթ վարչական շրջանի ղեկավարը հայտնել է լիազորությունները դադարեցնելու մասին

19:38 • 17/11

Այս ցուցակներով կազմված խորհրդարանը լուրջ քաղաքական գործառույթ չի իրականացնելու. Ա.Բաղդասարյան (տեսանյութ)

19:25 • 17/11

Մինչ ԱՄՆ-ի արևմտյան շրջաններում մոլեգնում են անտառային հրդեհները, արևելյան հատվածը կաթվածահար է եղել ձնաբքի պատճառով

19:24 • 17/11

Վերոն. ՄՅՈւ-ն չի կարողանում գտնել իր ուղին Ֆերգյուսոնից հետո

19:12 • 17/11

ՀԱՊԿ-ում տեսան, որ ի դեմս ՀՀ իշխանությունների՝ գործընկեր չունեն. Հրանտ Մելիք Շահնազարյանը՝ Բելառուսի ԱԳՆ արձագանքի մասին

19:01 • 17/11

«Բարսելոնան» հաստատել է, որ Ռակիտիչը վնասվածքի պատճառով բաց կթողնի մի քանի շաբաթ

18:54 • 17/11

Մարդու դեմ ուղղված հանցագործությունները նվազել են, աճել են սեփականության դեմ ուղղված հանցագործությունները. ոստիկանության պարզաբանումը

18:53 • 17/11

Դեր Զորում միջազգային կոալիցիայի ավիահարվածների հետևանքով 40 խաղաղ բնակիչ է զոհվել

18:15 • 17/11

Պետք է բոլորս հասկանանք, որ 70 տոկոս հավաքած ուժը պատուհաս է մեր գլխին․ Կարեն Սարգսյան

18:15 • 17/11

«Արսենալի» տնօրեն. Մենք գիտենք Սուպերլիգա ստեղծելու գաղափարի մասին

18:05 • 17/11

Աշխարհի ամենահարուստ մարդը կանխատեսել է Amazon-ի սնանկ դառնալը

17:54 • 17/11

Նախատեսում ենք ներդնել հողերի բորսայի գաղափարը. Գեղամ Գևորգյան

17:22 • 17/11

Մերկելը խոստովանել է միգրացիոն քաղաքականությունում թույլ տված սխալները

17:19 • 17/11

Վան Դեյկ. Ռամոսն աշխարհի լավագույն պաշտպանը չէ

17:09 • 17/11

Իբրահիմովիչ. Պոգբայի քննադատները պետք է փակեն իրենց բերանները

16:50 • 17/11

«Փաշինյանն իրեն հավանաբար միջազգային դատախազի տեղ է դրել». Բելառուսի ԱԳՆ-ն արձագանքել է Փաշինյանի՝ Լուկաշենկոյից պարզաբանում պահանջելու հայտարարությանը

16:39 • 17/11

ԿԸՀ-ն 3 կուսակցության 48 ժամ է տվել ընտրացուցակով գրանցված իրենց պատգամավորների թեկնածուների փաստաթղթերը լրացնելու համար

16:31 • 17/11

Ադրբեջանը Ֆրանսիային բողոքի նոտա է հղել Բակո Սահակյանի այցի առնչությամբ

16:09 • 17/11

Ստոկհոլմում հարյուրավոր երկրպագուներ դուրս են եկել փողոց՝ դիջեյ Ավիչիի հիշատակին հարգանքի տուրք մատուցելու (լուսանկարներ)

16:05 • 17/11

Մ19 միջազգային մրցաշար. Հայաստանի հավաքականը պարտվեց, բայց գոլ խփեց Պորտուգալիային (տեսանյութ)

16:03 • 17/11

Էրեբունի թանգարանի մոտակայքում Mercedes մակնիշի ավտոմեքենան վրաերթի է ենթարկել 2 քաղաքացու. Shamshyan.com

15:38 • 17/11

ՀՀ փաստաբանների պալատն արժանացել է «Որակի երաշխիք 2018» մրցանակին

15:34 • 17/11

Ժամանակավորապես փակ կլինի Երևանի Սարալանջի փողոցը` Արմենակյան փողոցից մինչև Լիսինյան-Գլինկա փողոցների խաչմերուկը

15:20 • 17/11

Երևանի քաղաքապետարանը լայնածավալ ստուգումներ կանցկացնի կենդանաբանական այգում

15:16 • 17/11

«Ես պետք է գնացած լինեի Առլինգտոն». Թրամփը պատմել է գործած սխալի մասին

15:12 • 17/11

Մանվել Գրիգորյանի պահեստում հայտնաբերվածը, իմ տեղեկություններով, ապօրինի չէ, հատուկ գրությամբ «Երկրապահին» է տրված՝ ՊՆ-ի անունից. Սամվել Նիկոյան

15:01 • 17/11

Հյուսիսային Կորեան ևս մի ամերիկացու է ազատ արձակել

14:58 • 17/11

«Գորիս» ՔԿՀ–ում դատապարտյալի մոտից հայտնաբերվել է 45 գրամ դեղնականաչավուն զանգված

14:56 • 17/11

Գյուղատնտեսությունը բիզնես է, որը կարող է կարճ ժամանակահատվածում բերել հաջողություններ. Գեղամ Գևորգյան (տեսանյութ)

14:51 • 17/11

ՔԿ վարույթում քննությունն ավարտված 5 և քննվող 60 քրգործերով պետությանը պատճառված ավելի քան 555 մլն դրամ վնասից վերականգնվել է 42 մլն-ը (տեսանյութ)

14:48 • 17/11

Օդի ջերմաստիճանը կնվազի 3-5 աստիճանով

14:47 • 17/11

Թոմ Հարդին Բրիտանական կայսրության շքանշանի է արժանացել (լուսանկարներ)

14:41 • 17/11

Ֆրանսիայում բենզինի գնի բարձրացման դեմ բողոքի ցույցի ժամանակ մարդ է զոհվել

14:36 • 17/11

Ջոկովիչը երրորդ հաղթանակն է տարել ATP-ի Ամփոփիչ մրցաշարում և կիսաեզրափակչում կխաղա Անդերսոնի հետ (տեսանյութ)

14:31 • 17/11

Բերդավանցիները փակել են ՀՀ-Վրաստան միջպետական ճանապարհը՝ Ադրբեջանում գերեվարված համագյուղացուն ՀՀ-ում գտնվող ադրբեջանցիների հետ փոխանակելու պահանջով

14:27 • 17/11

Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը փակ է տրանսպորտային բոլոր միջոցների համար

14:25 • 17/11

35-ամյա քաղաքացին զանգել է կնոջն ու ասել, որ իրենց կամրջից ցած է նետում. նրա դին հայտնաբերել են փրկարարները. Shamshyan.com

14:22 • 17/11

«Արցախն» ընկերական խաղում հաղթել է «Բանանցին»

14:17 • 17/11

Աշտարակի ոստիկանները հայտնաբերել են թակարդը դրած անձին, որի մեջ արջ էր ընկել. ՀՀ ոստիկանություն

14:13 • 17/11

Քարոզարշավի ընթացքում հակառուսական ուժերն ակտիվ գործունեություն են ծավալելու և լինելու է բավական լարված շրջան. փորձագետ

14:12 • 17/11

Մելանյա Թրամփը՝ Սպիտակ տանն Ազատության մեդալի շնորհման արարողությանը (լուսանկարներ, տեսանյութ)

14:11 • 17/11

Գլոբալ Կրեդիտը 500 մլն ՀՀ դրամ ծավալով պարտատոմսեր կթողարկի

14:01 • 17/11

Մասնագետն առաջարկում է Սևանա լճի խնդիրները լուծելու նպատակով կառուցել նոր թունել

14:00 • 17/11

Ն. Փաշինյանը մեխանիզմ կստեղծի լավագույն մասնագետներին պետական կառավարման տարբեր ոլորտներում ընդգրկելու համար

13:59 • 17/11

ԱՄՆ փոխնախագահը պատմել է Թրամփ-Կիմ Չեն Ըն նոր հանդիպման նախապատրաստման մասին

13:55 • 17/11

Առաքելական եկեղեցին չի կարող ողջունել եկեղեցու պառակտմանն ուղղված քայլերը. Գարեգին Բ–ն մեկնաբանել է Ուկրաինայի ուղղափառ եկեղեցու շուրջ իրավիճակը

13:39 • 17/11

Մ19. Հայաստան-Պորտուգալիա. մեկնարկային կազմեր, ուղիղ եթեր

13:32 • 17/11

Հնդկաստանում «Գաջա» հզոր ցիկլոնի զոհերի թիվը հասել է 35-ի

13:25 • 17/11

Բացահայտվել է Աստղաձորում կատարված դանակահարությունը. խուզարկությամբ հայտնաբերվել է կանեփանման չորացված զանգված

13:19 • 17/11

Անցնող շաբաթվա ընթացքում հակառակորդը հրադադարը խախտել է շուրջ 80 անգամ

13:18 • 17/11

Անհայտ անձինք մուտք են գործել Բաղրամյան փողոցի դեղատներից մեկը և հափշտակել 150 հազար դրամ արժողությամբ պլանշետ և 25 հազար ՀՀ դրամ. ՔԿ (տեսանյութ)

13:14 • 17/11

Հրապարակվել է Մոսկվայի նավթավերամշակման գործարանում հրդեհի տեսանյութը

13:06 • 17/11

Բոլորը վախենում են, քծնում են իշխանություններին, ՀՀԿ-ի ընտրազանգվածը կլինի ինտելեկտուալ հատվածը. Սամվել Նիկոյան

12:59 • 17/11

Մխիթարյանը Ջիբրալթարի հետ խաղից հետո շնորհակալություն է հայտնել երկրպագուներին