Բոլոր կողմերը շահեցին այդ կատարյալ և արտակարգ դիվանագիտական ձախողումից․ Ռուբեն Շուգարյանը՝ հայ-թուրքական արձանագրությունների մասին

22:21 • 24.02.18



1991-1992թթ. Հայաստանի նախագահի օգնական, արտաքին գործերի նախկին փոխնախարար և Իտալիայում Հայաստանի նախկին դեսպան, 2009 թվականից Թաֆթս համալսարանի Ֆլետչերի Իրավունքի և դիվանագիտության դպրոցի պրոֆեսոր Ռուբեն Շուգարյանի հետ Tert.am-ը զրուցել  է 2009 թվականին  Ցյուրիխում ստորագրված հայ-թուրքական արձանագրությունների՝ Հայաստանի կողմից «առոչինչ» ճանաչելու որոշման և հայ-թուրքական հարաբերությունների՝ փակուղում հայտնվելու մասին:

Ըստ նրա՝ հայկական կողմը պետք է շարունակի դրսևորել պատրաստակամություն՝ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման նոր գործընթաց սկսելու կամ  երկխոսությունը ինչ-որ մի մակարդակի վրա պահելու: Նրա խոսքով՝ հիմա պետք են քայլեր՝ փոքր ծրագրերի իրականացման համար:

-Պարո՛ն Շուգարյան, Հայաստանը տարբեր միջազգային ատյաններում ամենաբարձր մակարդակներով հայտարարում է, որ մինչև գարուն առոչինչ է ճանաչելու հայ-թուրքական հարաբերությունները: Արդեն հայկական կողմն է վերջ դնում իր նախաձեռնած՝ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու գործընթացին: Սպասելի՞ էր Ձեզ համար նման զարգացում:

-Իրականում հայկական կողմը չէ կարգավորման գործընթացին վերջ դնողը: Թուրքական կողմն է փակուղու մեջ դրել այդ գործընթացը:  Հիմա արդեն պատճառների մասին կարող ենք խոսել՝ վերլուծելով և՛ մեթոդաբանական, և՛ քաղաքական հարցերը: Իմ խորին համոզմամբ՝ մեթոդաբանական սխալ է տեղի ունեցել, և դա արվել է առաջին հերթին միջնորդների կողմից, տվյալ դեպքում, հատկապես ամերիկացիների: Բայց և մեթոդաբանական սխալը եղել է Թուրքիայի դրդումով: Խոսքը նրա մասին է, որ երկու բանակցային գործընթաց, առաջինը՝ հաշտեցմանն ուղղված, և երկրորդը՝ կարգավորմանն ուղղված, խառնվել էին իրար:

Դա երկար տարիներ Թուրքիան միտումնավոր էր ցանկանում անել: Ի՞նչ նկատի ունեմ․ կարգավորման գործընթացում, որը միայն ենթադրում է երկու երկրների միջև  դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում և սահմանների բացում՝ առանց նախապայմանների, պետք է մասնակցեն միայն երկու երկրների ներկայացուցիչներ, և դա պետք է լինի առանց նախապայմանների:

Երկրորդ՝ հաշտեցման գործընթացը շատ ավելի երկար, շատ ավելի բարդ և զգայուն գործընթաց է: Բայց այստեղ՝ արձանագրությունների տեքստի մեջ, որը պետք է վերաբերի միայն կարգավորմանը, կա հատված պատմաբանների հանձնաժողովի ստեղծման մասին: Դա մեզ համար անընդունելի կետ է, որովհետև մենք չենք կարող կասկածի տակ դնել Հայոց ցեղասպանությունը: Կարելի է ինչ-որ «ինտերպրետացիաներ», բացատրություններ գտնել, բայց, համենայն դեպս, հիմա ավելի ճիշտ կլինի դրանից խուսափել, և երկար տարիներ  դրանից խուսափել ենք: Ես խոսեցի մեթոդաբանական սխալի մասին:

Կային երկրներ, որոնք դրա վրա աչք փակեցին, գործընթացում ներգրավված միջնորդ երկրներ կային, որ ուղղակի չէին մտածում այդ մասին: Իսկ Թուրքիայի համար, վստահ եմ, դա հիմնական նպատակներից մեկն էր:

Հայկական կողմը փորձ կանի անորոշ դարձնել այդ կետը և հնարավորություններ ստեղծել տարբեր «ինտերպրետացիաների» համար՝ ինքն իր ձևով այդ կետը մեկնաբանի, թուրքական կողմը՝ իր: Դա կոչվում է քաղաքագիտական երկիմաստություն:

-Պարո՛ն Շուգարյան, Ձեր կարծիքով, ինչու՞ այն ժամանակ Թուրքիան միջազգային հանրությանը, ի վերջո` Հայաստանին, ընդառաջ գնաց և համաձայնեց սկսել հարաբերությունների կարգավորման գործընթաց: Սակայն արձանագրությունների ստորագրման շեմին նախապայմաններ առաջ բերեց և հետո պնդեց դրանց իրականացումը:

-Ես ասացի՝ խոսքը գնում է մեթոդաբանական և քաղաքական պատճառների և սխալի մասին: Խոսեցի մեթոդաբանական սխալի մասին: Հիմա անցնենք քաղաքականին․այն, որ Թուրքիան չէր պատրաստվում որևէ կարգավորման գնալ մինչև ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծումը, իսկ ամբողջ գործընթացը  դառնում էր իմիտացիա, ակնհայտ էր:

Հարցնում եք՝ ինչու Թուրքիան նման քայլի գնաց: Պատասխանը պարզ է․ որովհետև շահ ուներ: Ե՞րբ է այդ գործընթացը սկսել․ մինչև Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցը, այսինքն՝ այն ժամանակ, երբ վտանգ էր հասունանում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման: Տեսեք՝ ովքեր էին այն ժամանակվա միջնորդները: Ճիշտ է, Շվեյցարիան էր պաշտոնապես միջնորդ համարվում, բայց այն ավելի շատ օժանդակող էր, միջնորդը Միացյալ Նահանգներն էր:

Պետք է նկատել նաև՝ Շվեյցարիայի խորհրդարանը 2003 թվականին ճանաչել էր Հայոց ցեղասպանությունը, գործադիր իշխանությունը չէր ճանաչել այն: Ինչպես գիտեք՝ գործադիր իշխանությունները, ի տարբերություն օրենսդիրների, միշտ գործ են ունենում ամենօրյա հարաբերությունների, պրակտիկ շահերի հետ: Դրա համար Շվեյցարիան Հայոց ցեղասպանության ճանաչումից հետո փորձեց կարգավորել Թուրքիայի հետ լարված հարաբերությունները՝ վերականգնելով նաև իր վաղեմի՝ «ամենաչեզոք», «ամենաօբյեկտիվ» միջնորդի անունը: Փաստորեն, այստեղ էլ միջնորդ լինելով՝ շվեյցարացիները փորձեցին փոխհատուցել առաջին հերթին Թուրքիային:

Թուրքիային էլ այս գործընթացը պետք էր՝ աշխարհին ցույց տալու համար, որ նա պատրաստ է Հայաստանի հետ երկխոսությանը, և դա անում է այն ժամանակ, երբ միջնորդը մի երկիր է, որը ճանաչել է ցեղասպանությունը:  Դա լայնահայաց անաչառության նշան էր:

Մյուս կողմից՝ դա ուղերձ էր միջազգային հանրությանը, որ տեսե՛ք՝ մենք շատ լուրջ բանակցությունների ենք պատրաստվում՝ Հայաստանի հետ մեր հարաբերությունները կարգավորելու: Նրանք ասում էին, որ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը պիտի կանգնի այդ գործընթացի համար: Այդ ուղերձն առաջին հերթին ԱՄՆ-ին էր ուղղված, եվրոպական երկրներին և այլն: Բացի դրանից՝ պարզ էր, որ Թուրքիան շարունակում էր պահել սահմանը փակ և շարունակում էր առաջարկել նախապայմաններ:

Իրականում բոլոր մասնակիցները այս կամ այն ձևով հայ-թուրքական «ֆուտբոլային  դիվանագիտությունից» բոլորը շահող դուրս եկան: Ես դա անվանում եմ՝ կատարյալ կամ արտակարգ դիվանագիտական ձախողում, երբ հասնում ես մի մակարդակի, երբ աշխարհի խաղացողներ են ներգրավվում կարգավորման գործընթացում, երբ հեռախոսազրույցներ են լինում ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Հայաստանի և Թուրքիայի նախագահների միջև, երբ նույնիսկ ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենը զանգում է Ադրբեջան, որ խանգարի Ադրբեջանի ցասմանը, բացատրի՝ ինչ է տեղի ունենում, երբ ստորագրում ես արձանագրություններ, բայց ձախողում է լինում:

Իհարկե, Հայաստանը շահեց այս գործընթացում․վերադարձավ միջազգային քարտեզի վրա: Այն ժամանակ մի քանի օր շարունակ միջազգային մամուլի ուշադրության կենտրոնում Հայաստանն էր: Եվ ուշադրության կենտրոնում էր ոչ միայն այն պատճառով, որ կատարվում էր ինչ-որ կարևոր իրադարձություն, և դրան սպասում էին ԱՄՆ պետքարտուղարը, Ռուսաստանի արտգործնախարարը և այլն, այլ այն պատճառով, որ Հայաստանն ինքն էր նախաձեռնել այդ կարգավորման գործընթացը և առաջին անգամ Թուրքիայի հետ նման երկխոսության մեջ էր մտել:

Մի պահ վերհիշենք Սերժ Սարգսյանի՝ վերջերս Մյունխենում արած հայտարարությունը: Այնտեղ էլ խոսք կար այդ մասին: Ես նորից ուզում եմ վերադառնալ հարաբերությունների կարգավորման և հաշտեցման գործընթացներին: Նախագահն ասաց, որ մեծ ռիսկերի է գնացել այդ ժամանակ, աշխարհով է շրջել, սփյուռքի այն երկրներում եղել, որտեղ կար քննադատություն այդ կարգավորման վերաբերյալ: Եթե այդ արձանագրությունները վերաբերեին միայն հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը, ապա այնքան էլ կարիք չէր լինի նույնիսկ այդ ճամփորդությունների և հանդիպումների, և սփյուռքի քննադատությանն էլ Հայաստանը չէր արժանանա, որովհետև այդ գործընթացի մեջ կա միայն երկու մասնակից՝ Հայաստանն ու Թուրքիան, և դա առանց նախապայմանների դիվանագիտական հարաբերությունների ստեղծում է և սահմանի բացում: Ուրիշ ոչինչ:

Բայց երբ այստեղ միտումնավոր ավելացնում ես պատմաբանների հանձնաժողով, չորս անգամ սահմանների մասին ես խոսում՝ տարբեր ձևերով, ստեղծվում է իրավիճակ, երբ հայկական կողմն է վատ դրության մեջ հայտնվում և, փաստորեն, ստիպված է լինում բացատրություններ տալ շատ ավելի մեծ լսարանների:

-Այո՛, մի պահ Հայաստանն այդ ժամանակ հայտնվեց միջազգային քարտեզի վրա, միջազգային հանրությունը զբաղված էր հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմամբ, բայց Հայաստանի ցանկությունը՝ սահմաններ բացել, շրջափակումից դուրս գալ, այդպես էլ չիրականացավ: Հայկական կողմը, Ձեր կարծիքով, ճի՞շտ էր հաշվարկել իր քայլերը:

-Համոզված եմ ասում, իհարկե, ճիշտ է հաշվարկել իր քայլերը Հայաստանը: Դա, ինչպես ասացի, Հայաստանին վերադարձրեց  միջազգային քարտեզ, բացի դրանից, ցույց տվեց և դեռ ցույց կտա (ավելի երկարաժամկետ պլանով եմ ասում), որ Հայաստանը  խաղ չի խաղում, այլ իրոք պատրաստ է Թուրքիայի հետ կարգավորել հարաբերությունները՝ մտնելով այս գործընթացի մեջ:

Դա ցույց կտա նաև (նորից երկարաժամկետ կտրվածքով), որ Թուրքիայի համար Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացն սկսելը իսկապես խաղ էր՝ իր նպատակներին հասնելու համար: Այդ խաղը միայն կարճաժամկետ կամ միջնաժամկետ օգուտ է բերել Թուրքիային:

-Բանակցությունների գնացող կողմերը պետք է ընկալեն, որ եթե չգնան դրան, կորցնելու բան կունենան կամ կշահեն ինչ-որ բաներ: Հայաստանն ուներ խնդիր շրջափակումից դուրս գալու, Թուրքիան ի՞նչ կկորցներ, եթե չգնար բանակցությունների:

-Թուրքիան, ասացի արդեն, կարողացավ կանգնեցնել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման միջազգային գործընթացը: Կարողացավ նաև սխալ կարծիք ստեղծել միջազգային հանրությունում, որ Թուրքիան իրոք իր հարևանների հետ «զրո խնդիրների» քաղաքականություն է վարում:

Թուրքիան, իհարկե, կարճաժամկետ կտրվածքով որևէ խնդիր չէր ունենում և հիմա էլ չունի՝ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումից հրաժարվելով: Բայց դա միայն կարճաժամկետ կտրվածքով եմ ասում: Հիմա արդեն պարզ է դառնում, որ, օրինակ, Ադրբեջանի հասարակական կարծիքի, Ադրբեջանի իշխանությունների պատանդ դառնալու պատրվակը ինչ է իրականում, որովհետև հենց որոշիչ պահ է գալիս, Թուրքիան վկայակոչում է Ղարաբաղյան հիմնահարցը, որ մինչև այն չկարգավորվի, նա չի կարող  գնալ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման, որովհետև կա Ադրբեջանի իշխանությունների, հասարակության ճնշում:

Իհարկե, մի կողմից, նման խնդիր կա, և անկախության տարիներին գնալով այդ խնդիրը մեծացավ, բայց դեռ պարզ չէ, թե հիմա որքանով է կարևոր այդ հարցը Թուրքիայի համար և որքանով՝ պատրվակ:

-Այսինքն՝  Թուրքիայի համար Ղարաբաղյան հիմնահարցը պարզապես որպես պատրվակ է օգտագործվում , և այդ հիմնախնդրի լուծումը նրա օրակարգում էլ  չէր:

-Ո՛չ, օրակարգում էր: Բայց դա՛ չէր առաջնայինը: Ասացի արդեն, թե  Թուրքիան ինչ նպատակներ ուներ այն ժամանակ․ ցանկանում էր Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին ընդառաջ կանգնեցնել ճանաչման գործընթացը: Նա չէր էլ կարող բոլոր նպատակներին միանգամից հասնել:

Նորից եմ ասում՝ այս գործընթացը կատարյալ կամ արտակարգ դիվանագիտական ձախողում էր․ բոլորը ինչ-որ բան շահեցին․ Թուրքիան ամենաշատը շահեց՝ կարճաժամկետ կտրվածքով, չնայած Հայաստանի ամենակարևոր նպատակը չիրականացավ, սահմանը փակ մնաց, բայց  միջազգայնորեն Հայաստանը շատ շահեց, և  դա փոքր բան չէ, փաստորեն Հայաստանը սկսեց նորից միջազգայնորեն ճանաչվել: Դա չափազանց կարևոր նվաճում էր Հայաստանի համար:

- Հիմա Հայաստանը բոլոր ատյաններն օգտագործում է՝ հայտարարելու համար հայ- թուրքական հարաբերությունների՝ փակուղի մտնելու և հայ-թուրքական արձանագրություններն առոչինչ ճանաչելու իր որոշման մասին: Ձեր տպավորությամբ՝ ուղերձը ու՞մ է հասցեագրված՝  Թուրքիայի՞ն, միջազգային հանրությա՞նն ուղղված մեղադրանք է՝ թե ոչինչ չարեցիք, թե՞ պարզապես փաստի արձանագրում:

-Բոլորը: Ես չեմ կարծում՝ այս ուղերձներին մեկ հասցեատեր կա, բոլորն են հասցեատեր են: Սերժ Սարգսյանի ՄԱԿ-ի ելույթի մասին հիշեցինք: Չի կարելի ՄԱԿ-ի ելույթի մի առանձին մաս վերցնել և դա մեկնաբանել: Ինձ համար ՄԱԿ-ի ելույթն առաջին հերթին կարևոր էր Ղարաբաղի մասով, որովհետև այնտեղ կար նոր մոտեցում: Մենք ձեզ հետ այդ մոտեցման մասին նախորդ հարցազրույցներից մեկում խոսել ենք:  Նախագահն այն ժամանակ դրա անունը չտվեց, բայց դա ինքնիշխանության փրկության համար մոտեցումն է: Այդ մոտեցման անհրաժեշտությունը մենք զգացինք նաև Ադրբեջանի նախագահի վերջին ելույթից հետո, երբ ինքը  խոսում էր արդեն Երևանը գրավելու մասին: Այսօր արդեն Ալիևի քաղաքականությունն իրեն հնարավորություն է տալիս դիվանագիտության մեջ այդպիսի շրջադարձ վերցնել:

ՄԱԿ-ում Ղարաբաղյան հիմնախնդրի մասին խոսելիս շեշտվեց իմ նշած մոտեցումը, և այստեղ նաև խոսվեց արձանագրություններն առոչինչ ճանաչելու մասին:

Ես ասացի, որ բոլոր կողմերը շահեցին այդ կատարյալ և արտակարգ դիվանագիտական ձախողումից: Միջնորդները կարողացան իրենց վարկանիշը բարձրացնել: Հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում միջնորդ երկրի նախագահ Բարաք Օբաման նախագահի իր առաջին ժամկետում այց կատարեց Թուրքիա 2009 թվականի ապրիլին, և դա իր առաջին ամենակարևոր գործերից մեկն էր․Մերձավոր Արևելքում Բուշի վարչակարգի ձախողումներից հետո հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրումը լուրջ հաջողություն էր ԱՄՆ-ի համար, և դրանք ստորագրվեցին: Ռուսաստանն էլ կարողացավ ստեղծել կառուցողական խաղացողի իմիջ:

-Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը շատ ոգևորված էր,  անգամ  ասում էր, որ  ռուս երկաթուղայինները պատրաստ են ապահովել հայ-թուրքական երկաթուղու անխափան աշխատանքը:

-Այո՛, և առաջին անգամն էր, որ Ռուսաստանն այդքան կառուցողական էր: Բոլորը շահեցին, նույնիսկ Ադրբեջանը: Հետաքրքիր բան ստացվեց․ փաստորեն, բոլորը ձեռք բերեցին կառուցողական լինելու կարգավիճակ կամ համբավ, իսկ Ադրբեջանի դեպքում այլ բան եղավ: Ստացվեց, որ իր պատճառով այսպիսի խաղացողների ՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Եվրամիության ծրագիրը ձախողվեց: Ադրբեջանն էլ այս գործընթացում, փաստորեն, տարածաշրջանում գործոն լինելու իմիջ ձեռք բերեց:

Սակայն սա էլ երկու կողմ ունի․ կարճաժամկետ, երբ հասնում ես նպատակիդ, և երկրորդ, երբ դառնում ես «աչքի փուշ» ու խանգարող հանգամանք:

-Մենք պետք է նկատենք նաև, որ միջազգային հանրությունը, որն ակտիվորեն ներգրավված էր հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում, հետ քաշվեց արձանագրությունների ստորագրումից հետո: Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞վ էր դա պայմանավորված:

-Սովորաբար մի մեծ գործընթացի ձախողումից կամ ավարտից հետո ժամանակ է պահանջվում, որ դա նորից վերսկսվի այս կամ այն ձևով: Նույնիսկ Մյունխենի Անվտանգության համաժողովին Հայաստանի նախագահն ասաց, որ սեղանին պետք է դրվի նոր փաստաթուղթ: Սա շատ հետաքրքիր կետ է, որովհետև այն ավելի շատ բան է նշանակում, քան ՄԱԿ-ում նախագահի ելույթում ասվածը: Սեպտեմբերին ՄԱԿ-ում նա խոսեց արձանագրությունները առոչինչ ճանաչելու մասին և չասաց նոր փաստաթղթի մասին: Բայց Մյունխենում արվածը ուղերձ էր՝ ուղղված և՛ միջազգային հանրությանը, և՛ Թուրքիային:

-Փաստորեն, մենք պատրաստ ենք նոր գործընթաց սկսելու:

-Այո՛, մենք պատրաստ ենք և պետք է պատրաստ լինենք: Մենք պետք է հստակ մոտեցում ունենանք: Իհարկե, չեմ կարծում, որ այսօր՝ ներկա աշխարհաքաղաքական և տարածաշրջանային պայմաններում, Թուրքիայի ներսում տեղի ունեցողը հաշվի առնելով՝ ինչ-որ բան հնարավոր կլինի փոխել: Բայց պետք է ինչ-որ բան անել, պետք է ոչ թե լինի «ամեն ինչ կամ ոչինչ» մոտեցում, այլ փոքր քայլերի իրագործում: Եվ դա պետք է անել «Երկրորդ հարթակի» (Track II ) կամ ոչ պաշտոնական դիվանագիտության միջոցով, հետո նոր դա տեղափոխել առաջին հարթակ՝ պաշտոնական բանակցությունների ոլորտ: Կա նաև միջանկյալ հարթակ՝ նոր դիվանագիտական տերմին, որը կիսապաշտոնական-կիսաոչպաշտոնական գործընթաց է: Դա այն է, ինչ արվեց 1990-ականներին արաբաիսրայելական հակամարտության մեջ: Այնտեղ էլ եղավ ձախողում, բայց դա միայն ձախողում չէր, դա նաև ինչ-որ տեղ ճեղքում էր, ինչպես նաև ապագա բանակցությունների համար նոր հիմք էր:

-Դուք էլ ասացիք՝  հիմա դժվար թե հնարավոր լինի թեկուզ նոր փաստաթղթի շուրջ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթաց սկսել,գուցե  դա ավելի ուշ լինի:  Բայց հաշվի առնելով Թուրքիայում սպասվող իրադարձությունները՝ քաղաքական ընտրությունները և այնտեղի իշխանությունների վերարտադրության մեծ հավանականությունը ՝ որքանո՞վ է հավանական, որ ավելի ուշ լինի կարգավորում:

-Ես իհարկե, տեղյակ չեմ, թե արդյոք նախագահ Սարգսյանը կոնկրետ թղթի մասին է խոսում: Բայց կարծում եմ՝ հիմա Հայաստանը պետք է շարունակի իր պատրաստակամությունը՝  նոր գործընթաց սկսելու կամ  երկխոսությունը ինչ-որ մի մակարդակի վրա պահելու: Այստեղ, կրկնում եմ, պետք են քայլեր՝ փոքր ծրագրերի իրականացման համար: Մենք փորձեցինք ամեն ինչ անել մեկ ստորագրությամբ (մենք ասելով՝ նկատի ունեմ և՛ մեզ, և՛ միջնորդներին, և՛ Թուրքիային):

Փաստորեն, այսօր արդեն կարելի է ասել, որ դա անցած էտապ է, բայց դա չի նշանակում, որ վերջակետ է, դա ստորակետ է, և Մյունխենում մենք հայտնեցինք, որ Հայաստանը պատրաստ է, անկաշկանդ է և նաև ունի բավարար քաղաքական, դիվանագիտական կամք կառուցողական երկխոսություն սկսելու:

 

Հռիփսիմե Հովհաննիսյան





Загрузка...

ԼՐԱՀՈՍՕրվա բոլոր նորությունները

08:07 • 24/09

Երևանում և 3 մարզում այսօր էլեկտրաէներգիայի պլանային անջատումներ կլինեն

08:02 • 24/09

ԱՄՆ-ում կամրջի փլուզման հետևանքով բեռնատար գնացքը գետն է ընկել (լուսանկարներ, տեսանյութ)

07:27 • 24/09

ԱՄՆ-ը մտադիր է մեղադրել Չինաստանին «թշնամական գործողությունների» համար. լրատվամիջոցներ

06:49 • 24/09

Պոմպեոն Ռուսաստանն ԱՄՆ-ի համար «անօգտակար» է անվանել

06:15 • 24/09

Կուբայում բեռնատարի վթարի հետևանքով 36 մարդ է տուժել, այդ թվում՝ 11 երեխա

05:57 • 24/09

Բեռլուսկոնին մտադիր է իր թեկնածությունն առաջադրել Եվրախորհրդարանի ընտրություններում

05:41 • 24/09

Ավտովթար Երևանում. վիրավորն ԱԺ պատգամավոր Մարգարիտ Եսայանն է. shamshyan.com

05:16 • 24/09

Անտոնիու Գուտերեշը Հայաստանում իշխանության խաղաղ փոխանցումը համարում է նման հարցերը լուծելու ֆանտաստիկ օրինակ

04:52 • 24/09

Թրամփը նշել է՝ ինչ թեմաներ է քննարկելու Սինձո Աբեի հետ գալիք հանդիպմանը

04:22 • 24/09

«Իմ քայլը» դաշինքը 81.06%-ով հաղթանակ տարավ Երևանի ավագանու արտահերթ ընտրություններում. ԿԸՀ-ն հրապարակեց նախնական արդյունքները՝ բոլոր տեղամասերից

04:08 • 24/09

Կամչատկայի ափերի մոտ 4.3 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել

03:48 • 24/09

Մադուրոյի դեմ մահափորձի գործով ևս երեք կասկածյալ է ձերբակալվել

03:01 • 24/09

ՀՀ սփյուռքի նախարարը հանդիպել է Լիբանանի զբոսաշրջության նախարար Ավետիս Կիտանյանի հետ

02:33 • 24/09

Իսպանիայի ափերի մոտ հանգստյան օրերի ընթացքում ավելի քան 500 ապօրինի ներգաղթյալ է հայտնաբերվել

02:06 • 24/09

Էրդողանը մեղադրել է ԱՄՆ-ին Սիրիայում քրդական ուժերին աջակցելու համար

01:47 • 24/09

Արտակ Զեյնալյանն այցելել է «Իմ քայլը» դաշինքի շտաբ՝ շնորհավորելու

01:18 • 24/09

Իսրայելցի զինվորականների հետ բախումների հետևանքով մահացել է 1 պաղեստինցի, վիրավորվել՝ 14-ը

00:45 • 24/09

Ասադի հեռանալը ժամանակի հարց է. Նիկի Հեյլի

00:31 • 24/09

Ավանի 1/19 ընտրատեղամասում «Իմ քայլը» ստացել է ձայների բացարձակ մեծամասնությունը՝ 75%-ը (տեսանյութ)

00:04 • 24/09

Իրանում երկուշաբթին ազգային սգո օր է հայտարարվել՝ Ահվազի ահաբեկչության զոհերի հիշատակին

23:57 • 23/09

Նեյմարն իր մարզաշապիկը նվիրել է խաղադաշտ մտած երեխային (տեսանյութ)

23:49 • 23/09

«Իմ քայլը» դաշինքն ստացել է 80.92%, ԲՀԿ-ն՝ 6.98%, «Լույս» դաշինքը՝ 5.04%. ԿԸՀ-ն հրապարակում է Երևանի ավագանու ընտրությունների նախնական արդյունքները (թարմացվող)

23:29 • 23/09

Դոնալդ Թրամփը չի բացառում հանդիպումը Հասան Ռոհանիի հետ ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովում

23:27 • 23/09

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում զանգերի թիվն աննախադեպ է եղել. ԿԸՀ

23:13 • 23/09

ՀԱԹ 7/14 ընտրատեղամասում  ընտրողների շուրջ 81 տոկոսը քվեարկել է « Իմ քայլը» դաշինքի օգտին (տեսանյութ)

23:04 • 23/09

Ըմբշամարտի երիտասարդական ԱԱ. Վազգեն Թևանյանը՝ ևս բրոնզե մեդալակիր

22:50 • 23/09

Հրապարակվել են երկնաքարի մակերևույթին արված առաջին պատմական լուսանկարները

22:45 • 23/09

Քվեարթերթիկի վրա նկարված սրտիկներ, քաղաքապետի՝  ավելացված նախընտրած թեկնածուներ. ինչպես են քվեաթերթիկները դարձել անվավեր» (լուսանկարներ)

22:38 • 23/09

Վրաստանի վարչապետը պարզաբանել է կանեփի աճեցման և արտահանման մասին նախաձեռնությունը

22:26 • 23/09

10/16 ընտրատեղամասում 771 ընտրողից 667-ը՝ ընտրողների 86.5 տոկոսը, ձայնը տվել է «Իմ քայլը» դաշինքին

22:11 • 23/09

Արարատի մարզում 55-ամյա տղամարդն ինքնասպան է եղել. shamshyan.com

22:02 • 23/09

«Միլանն» ու «Ատալանտան» չորոշեցին հաղթողին (տեսանյութ)

22:01 • 23/09

ԱՄՆ-ում թերթաքարային նավթի արդյունահանման ծավալների զգալի աճ է կանխատեսում 2027-2028 թվականներին

21:56 • 23/09

Ժամը 21:30-ի դրությամբ ՄԻՊ-ը ստացել է ընտրական գործընթացին վերաբերող 46 ահազանգ, ուսումնասիրել է ավելի քան 1000 հրապարակում

21:21 • 23/09

Երևանի ավագանու ընտրություններին մասնակցել է ընտրողների 43.65%-ը, ավագանու նախորդ ընտրությունների մասնակցության ցուցանիշը գերազանցվել է շուրջ 3%-ով

21:10 • 23/09

Խորհրդականը հայտնել է, թե ինչին է նվիրված լինելու Թրամփի ելույթը ՄԱԿ-ի Գլխավոր վեհաժողովում

20:59 • 23/09

«Արսենալը» երկու անպատասխան գնդակ ուղարկեց «Էվերթոնի» դարպասը, Մխիթարյանը չմասնակցեց խաղին (տեսանյութ)

20:53 • 23/09

Քվեարկության ընթացքում ստացվել են 84 իրավախախտման վերաբերյալ տեղեկություններ. Մերուժան Հակոբյան

20:52 • 23/09

Ասեղներ պարունակող ելակներն Ավստրալիայից հասել են Նոր Զելանդիայի խանութներ

20:44 • 23/09

ՔԿ տարածքային ստորաբաժանումներում ստացվել է 23 հաղորդում՝ առերևույթ ընտրախախտումների վերաբերյալ

20:41 • 23/09

Նախկինում «գազելներով» տանում էին քվեարկելու իշխանության օգտին, հիմա այդ պրակտիկան չկա, և մասնակցության առումով ավելի բնական ցուցանիշ է լինելու. քաղաքագետ

20:41 • 23/09

Նախընտրական շրջանում ամենաշատ գումարը ծախսել է «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքը, իսկ երկու ուժ ընդհանրապես գումար չեն ծախսել

20:33 • 23/09

Տարոն Մարգարյանը չի մասնակցել Երևանի ավագանու ընտրություններին

20:31 • 23/09

Հոնկոնգում մահացել է Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Չարլզ Կաոն

20:25 • 23/09

«Շիրակ»-«Արցախ». հանդիպման գոլերն ու վտանգավոր պահերը (տեսանյութ)

20:18 • 23/09

Երեկոյան 20:00-ի դրությամբ Երևան քաղաքի բոլոր ընտրական տեղամասերը փակվեցին, սկսվել է ձայների հաշվարկը

20:04 • 23/09

Պրահայում երբեք կանգ չառնող վերելակ է գործում, որին հարկավոր չէ սպասել (տեսանյութ)

19:44 • 23/09

Շվեյցարական Սանկտ-Գալեն կանտոնի բնակիչները կողմ են քվեարկել փարաջա կրելն արգելելուն

19:40 • 23/09

«Ռոման» անակնկալ պարտություն կրեց (տեսանյութ)

19:33 • 23/09

Խոչընդոտել են լրագրողի աշխատանքը, ծրարը առանց դրոշմանիշի գցել են քվեատուփը, քաշքշուկ են սկսել. «Անկախ դիտորդ» դաշինքի կողմից գրանցված ընտրախախտումները

19:31 • 23/09

«Խոստումը» ֆիլմի պրոդյուսեր Էրիկ Էսրայիլյանը տեսանյութ է հրապարակել Գեղարդի վանքից

19:23 • 23/09

Ընտրակեղծարարներն այսօր մնացին տանը, հուսամ՝ ընդմիշտ. Արմեն Բաղդասարյան

18:58 • 23/09

«Մի՞թե այդ չարաբաստիկ գազելներն ավելի ազդեցիկ գործոն են, քան՝ հեղափոխական էյֆորիան». Արմեն Աշոտյանը՝ Նիկոլ Փաշինյանին

18:51 • 23/09

Առերևույթ ընտրախախտումների վերաբերյալ ժամը 18-ի դրությամբ ստացվել է 7 հաղորդում. ՔԿ

18:46 • 23/09

18։00-ի դրությամբ Մարդու իրավունքների պաշտպանի թեժ գծին ստացվել է 39 ահազանգ

18:37 • 23/09

Ժամը 18։00-ի դրությամբ ավագանու ընտրության ընթացքի վերաբերյալ ոստիկանությունում ստացվել է 54 ահազանգ

18:23 • 23/09

Թվանկարչություն, ուռճացված մասնակցություն ընտրություններին չկա. Արմեն Մարտիրոսյան

18:21 • 23/09

Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հուշարձան է բացվել Այդահո նահանգում (լուսանկարներ)

18:20 • 23/09

«Շիրակը» խոշոր հաշվով հաղթեց «Արցախին» (տեսանյութ)

18:17 • 23/09

Ժամը 17:00-ի դրությամբ  ընտրությանը մասնակցել է 294 534 քաղաքացի՝ ընտրողների 34.72%-ը

18:15 • 23/09

Ժամը 15:00-ի դրությամբ կոպիտ խախտումներ, կուտակումներ, ընտրակաշառքի դեպքեր ու կեղծ դիտորդներ չենք նկատել. Ավետիք Իշխանյան

17:52 • 23/09

Ընտրողներից մեկը ներկայացել է «Դուխով» շապիկով, մյուսը՝ «Դուխով» գլխարկով. 17:30-ի դրությամբ գրանցվել է 69 խախտում, 24 միջադեպ

17:45 • 23/09

ՀՌԱՀ-ը քարոզարշավի ընթացքում որևէ բողոք չի ստացել և որևէ խախտում չի արձանագրել

17:34 • 23/09

Քննություն է տարվում՝ առերևույթ ընտրախախտումների վերաբերյալ հաղորդումներում մատնանշված հանգամանքները պարզելու ուղղությամբ. ՔԿ

17:30 • 23/09

«Աշխարհի ամենաանհաջողակ թեկնածուն» պատրաստվում է 96-րդ անգամ մասնակցել ընտրություններին

17:21 • 23/09

Սովորաբար առաջին հետհեղափոխական ընտրությունները հենց այդպիսին էլ լինում են, ստուգատեսը կդառնան երկրորդ ընտրությունները. Հ. Տեր-Աբրահամյան

17:19 • 23/09

Էրդողանն ասել է՝ որն է Սիրիայի ապագայի համար գլխավոր սպառնալիքը

17:17 • 23/09

Մնացական Բիչախչյանը պարզաբանել և հաստատել է իր ստացած ինֆորմացիան, համաձայն որի՝ ընտրացուցակում մահացած մարդ է ընդգրկված եղել

17:06 • 23/09

«Ես երբեք ինքս իմ մեծ երկրպագուն չեմ եղել». Շեր

17:04 • 23/09

Քննչական կոմիտեն ընտրախախտումների վերաբերյալ դատախազության միջոցով ստացել է 3 հաղորդում

17:01 • 23/09

Այս պահի դրությամբ «Ժառանգության» վստահված անձանց կողմից գրանցվել է միայն մեկ խախտում. «Ժառանգություն»

16:56 • 23/09

«Սևիլիան» վստահ հաղթանակ տոնեց «Լևանտեի» նկատմամբ (տեսանյութ)

16:54 • 23/09

Սանկտ Պետերբուրգում կինը երեխա է լույս աշխարհ բերել մետրոյում

16:53 • 23/09

Կանխվել է կրկնակի քվեարկության դեպք (լուսանկար)

16:50 • 23/09

ՀՀ ոստիկանությունում ժամը 15-ի դրությամբ ստացվել է 33 ահազանգ

16:49 • 23/09

ՀՀ ոստիկանության պետին կից հասարակական խորհրդի «թեժ գծին» ժամը 12:00-16:00-ն ընկած ժամանակահատվածում ստացվել է 10 հեռախոսազանգ

16:46 • 23/09

6/13 ընտրատեղամասում քաղաքացու անվան դիմաց արդեն ստորագրել էին (տեսանյութ)

16:42 • 23/09

Լրագրող Զարուհի Դիլանյանին չեն թողել ընտրատեղամաս մտնել, քանի որ բեյջ չի ունեցել. ԽԱՊԿ

16:36 • 23/09

Հիմա տարեց ընտրողներից ով կարողանում է՝ գալիս է, ով էլ չէ՝ չի գալիս, դրա համար այս տարի օգնության կարգից ավելի քիչ են օգտվում. 6/46 հանձնաժողովի նախագահ

16:36 • 23/09

Համացանցը կբաժանվի 2 մասի, մեկը կվերահսկի ԱՄՆ-ն, մյուսը՝ Չինաստանը. Google-ի նախկին ղեկավար

16:32 • 23/09

2 անգամ դատապարտված և մի քանի գործով ամբաստանյալ՝ Համո Սահյանի անվան դպրոցի նախկին տնօրենին կրկին մեղադրանք է առաջադրվել խարդախության հոդվածով

16:28 • 23/09

«Արարատ-Արմենիա»-«Բանանց». մեկնարկային կազմեր, ուղիղ եթեր

16:26 • 23/09

Նիկոլ Փաշինյանը չի կարողացել ապահովել, որ ՀՀ-ում քաղբանտարկյալ չունենանք. Վ. Հարությունյան

16:21 • 23/09

Հիմա բոլորը հասկացել են, որ ՀՀ քաղաքացու ազատ կամարտահայտմանը որևէ բան չի կարող սպառնալ․ Նիկոլ Փաշինյան (տեսանյութ)

16:19 • 23/09

Վրաստանի նախագահական ընտրություններին կմասնակցի 25 թեկնածու

16:17 • 23/09

Մենք պատասխանատու ենք մեր վստահված անձանց և հանձնաժողովի անդամներին քաղցած չթողնել. Վ. Կոստանյանը՝ «Իմ քայլի» կողմից ընտրատեղամասեր պիցցա տանելու մասին

16:11 • 23/09

ՀՀ դատախազությունում ուսումնասիրվել է ընտրությունների նախապատրաստման և քվեարկության ընթացքում ենթադրյալ ընտրախախտումների 123 ահազանգ

16:07 • 23/09

Բացատրական աշխատանքի արդյունքում 23-ամյա հետախուզվողը կամավոր ներկայացել է ոստիկանություն

16:05 • 23/09

Հարուցվել է 4 քրեական գործ, բոլորը վերաբերում են ընտրակաշառք տալու դեպքերին. Դատախազություն

16:03 • 23/09

Թեժ գծին ստացվել է ընտրական գործընթացին վերաբերող 23 ահազանգ. ՄԻՊ-ն ամփոփում է արձանագրված դեպքերը՝ ժամը 15:00-ի դրությամբ

15:57 • 23/09

Չինաստանում ավելի քան 4.000 «վտանգավոր» կայք է արգելափակվել

15:57 • 23/09

Շենգավիթում մեր կողմնակցի տանը հերթական խուզարկությունն են արել, ոչինչ չի հայտնաբերվել. Շաքե Իսայան

15:51 • 23/09

Կրետե կղզում համալսարան է հրդեհվել (լուսանկարներ, տեսանյութեր)

15:50 • 23/09

Զլատան Իբրահիմովիչը չի բացառում՝ կարող է վերադառնալ «Մալմյո»

15:48 • 23/09

Հարուցվել է քրեական գործ՝ ԲՀԿ-ի նախընտրական շտաբում Ոստիկանության աշխատակիցների նկատմամբ բռնություն գործադրելու դեպքի առթիվ. ՔԿ

15:44 • 23/09

Երևանի ավագանու ընտրություններում 15:30-ի դրությամբ գրանցվել է 70 խախտում, 11 միջադեպ

15:42 • 23/09

«Շիրակ»-«Արցախ». մեկնարկային կազմեր, ուղիղ հեռարձակում

15:24 • 23/09

Քրեական գործ է հարուցվել առերևույթ ընտրակաշառք տալու և ստանալու դեպքի առթիվ. Դատախազություն

15:21 • 23/09

Ժամը 14:00-ի դրությամբ քվեարկությանը մասնակցել է 201 268 քաղաքացի կամ ընտրողների 23.72%-ը

15:17 • 23/09

Լիբանանում առաջին հանդիպումներս տեղի ունեցան, այսպես կոչված, «Բեքաայի հայկական օազիսում»՝ հիմնականում հայաբնակ Այնճարում. Մ. Հայրապետյան